Jhr.Mr. G.C.J. van Reenen

Onafhankelijke gematigde Amsterdamse conservatief, steunpilaar van Willem III. Zowel zijn vader als schoonvader waren Tweede Kamerlid. Was aanvankelijk advocaat en later burgemeester (drie jaar) van en Tweede Kamerlid (vijftien jaar) voor Amsterdam. Minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Van Hall/Donker Curtius. Daarna enige jaren een tamelijk soepele Tweede Kamervoorzitter. Weigerde in 1856 een verheffing tot baron, maar werd in 1876 jonkheer. Als vicepresident van de met het Koninklijk gezag beklede Raad van State fungeerde hij in de nadagen van Willem III min of meer als 'onderkoning' van Nederland. Werd gekenmerkt als een oprecht, kundig en algemeen geacht staatsman.

conservatief
functie(s) in de periode 1858-1893: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, minister, vicepresident Raad van State, burgemeester van Amsterdam

Personalia

voornamen (roepnaam)

Gerlach Cornelis Joannes

titulatuur en naam

Jhr.Mr. G.C.J. van Reenen Gerlach Cornelis Joannes

wijziging in naam en/of titulatuur

Mr. G.C.J. van Reenen, van 9 november 1840 tot 5 januari 1876

geboorteplaats en -datum

Amsterdam, 30 september 1818

overlijdensplaats en -datum

's-Gravenhage, 31 mei 1893

levensbeschouwing

Nederlands Hervormd

Partij/stroming

stroming(en)

moderaat, later conservatief
lid Kiezers-Vereeniging te Amsterdam
lid Vrijzinnige Kiezers-Vereeniging
lid kiezersvereniging "Nederland en Oranje"

Hoofdfuncties/beroepen

advocaat te Amsterdam, vanaf 1840
lid stedelijke raad (vanaf 15 oktober 1851 gemeenteraad) van Amsterdam, van 8 oktober 1847 tot 19 april 1853
wethouder van Amsterdam, van 8 maart 1849 tot 1 maart 1850
lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 26 februari 1850 tot 19 april 1853 (in 1850 voor de steden (Amsterdam), 1850-1853 voor het kiesdistrict Amsterdam)
burgemeester van Amsterdam, van 1 maart 1850 tot 19 april 1853 (benoemd bij K.B. van 20 februari 1850, geïnstalleerd 8 maart)
minister van Binnenlandse Zaken, van 19 april 1853 tot 1 juli 1856
ambteloos, van 1 juli 1856 tot 3 mei 1858
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 mei 1858 tot 1 oktober 1866 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 23 september 1858 tot 20 september 1869
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 november 1866 tot 3 januari 1868 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 februari 1868 tot 20 september 1869 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 februari 1870 tot 20 september 1875 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
ambteloos, van 20 september 1875 tot 1 april 1876
vicepresident Raad van State, van 1 april 1876 tot 31 mei 1893 (benoemd bij K.B. van 13 maart 1876)
lid en voorzitter Raad van Voogdij over de Koningin, van 8 december 1890 tot 31 mei 1893

ambtstitel

minister van staat, van 7 mei 1889 tot 31 mei 1893

(in)formateurschap(pen)

kabinetsformateur (samen met J.K. baron van Goltstein), van december 1861 tot januari 1862 (poging mislukte)
kabinetsformateur, van 4 mei 1868 tot 17 mei 1868 (poging mislukte)

Nevenfuncties

lid College van Curatoren Hogeschool te Leiden, van maart 1872 tot maart 1876

afgeleide functies, presidia etc.

voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 23 september 1858 tot 20 september 1869
voorzitter Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 23 september 1858 tot 20 september 1869
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1870 tot september 1870
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1871 tot april 1871
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juni 1871 tot september 1871
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1871 tot februari 1872
voorzitter Commissie van Rapporteurs voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken) 1873 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1872 tot juni 1873
voorzitter Commissie van Rapporteurs inzake het wetsvoorstel wijziging der Kieswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1873 tot 1874
voorzitter Commissie van Rapporteurs voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken) 1875 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de begroting van de Staatsspoorwegen 1875 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1874 tot februari 1875
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van augustus 1875 tot september 1875

Opleiding

voortgezet onderwijs

Latijnse School te Amsterdam

academische studie

rechten, Atheneum Illustre te Amsterdam
Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op stellingen), Hogeschool te Leiden, van 25 april 1836 tot 9 november 1840 (stellingen over de Oostenrijkse Successieoorlog en de Vrede van Aken)

Activiteiten

als parlementariër

Behoorde in 1861 tot de minderheid die tegen een amendement-Ter Bruggen Hugenholtz stemde over het halveren van de begroting voor Onvoorziene Uitgaven
Stemde in 1866 tegen de motie-Keuchenius waarin afkeuring werd uitgesproken over het vertrek van minister Mijer vanwege diens benoeming tot Gouverneur-Generaal
Stemde in 1867 vóór de (verworpen) begroting van Buitenlandse Zaken
Voerde na 1870 alleen nog langdurig het woord bij de behandeling van het wetsvoorstel tot nieuwe regeling van het armbestuur
Was in 1873 met Wintgens de enige conservatief die steun gaf aan het voorstel van de ministers Geertsema en Van Limburg Stirum tot afschaffing van de plaatsvervanging bij het leger

als bewindspersoon (beleidsmatig)

Diende in 1854 een ontwerp-Wet op het lager en middelbaar onderwijs in, die regelde dat er overal openbare scholen zouden zijn en die de vrijheid van het stichten van scholen garandeerde, mits die aan bepaalde eisen voldeden. Het wetsvoorstel werd in december 1855 vervangen door een nieuw ontwerp. Dit werd later ingetrokken.

als bewindspersoon (wetgeving)

Bracht in 1854 de Wet op het armbestuur tot stand. De primaire taak op het gebied voor de armenzorg kwam te liggen bij particuliere en kerkelijke instellingen. De overheid trad - zo nodig - slechts aanvullend op. Particuliere en kerkelijke instellingen moesten hun reglement melden aan de gemeente, waarin ze waren gevestigd. Alle steun kon worden verhaald op de betrokkene en diens bloed- en aanverwanten.
Bracht in 1854 en 1855 een groot aantal wetten tot stand waarbij gemeenten in met name Noord- en Zuid-Holland werden verenigd. Het ging om 'minigemeenten' als Vrije en Lage Boekhorst, De Vennip, Rietwijkeroord en Kalslagen, en enkele gemeenten met weinig inwoners, zoals Naters, Schardam, Verwolde en IJzendoorn.
Bracht in 1855 een wet tot voorlopige voorziening in sommige waterstaatsbelangen tot stand. Deze verleende aan waterschapsbesturen de bevoegdheid om keuren (verordeningen) te maken en gaf Gedeputeerde Staten de mogelijkheid om uitvoering van werken te vorderen.

Wetenswaardigheden

algemeen

Versloeg op 21 september 1858 bij het opmaken van de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap W.H. Dullert. In de vierde stemmingsronde kreeg hij 35 stemmen, tegen 27 voor Dullert.
Werd vanaf 1859 steeds in de eerste stemming als eerste op de voordracht voor voorzitterschap gezet, met een alsmaar toenemend stemmenaantal
Werd in september 1868 via loting met W.H. Dullert opnieuw als eerste op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet, nadat in vier stemmingen geen kandidaat de meerderheid had verkregen
Deelde op 5 juli 1869 mee zich niet langer beschikbaar te stellen voor het voorzitterschap en bedankte korte tijd later tevens voor het Kamerlidmaatschap

uit de privésfeer

Hij overleed plotseling, in het gebouw van de Raad van State
Zijn zoon Maurits was gemeentesecretaris van 's-Gravenhage
Een zoon van hem was gehuwd met een dochter van I.D. Fransen van de Putte, Tweede en Eerste Kamerlid en minister

verkiezingen

Werd in 1856 bij een tussentijdse verkiezing in het district Leiden na herstemming verslagen door G. Groen van Prinsterer. In de eerste stemmingsronde kregen zij beiden 1076 stemmen.
Werd in april 1858 bij tussentijdse verkiezingen in het district Amsterdam gekozen. Er waren geen tegenkandidaten.
Werd in 1858 bij de periodieke verkiezingen in de eerste stemmingsronde samen met A.J. Duymaer van Twist en S.R. van Franck gekozen. Tegenkandidaten die niet werden gekozen, waren J.L. de Bruyn Kops en jhr. F. van Hogendorp.
Werd in 1862 in de eerste stemmingsronde samen met M.H. Godefroi en J. Heemskerk Bzn. gekozen. Tegenkandidaten die niet werden gekozen, waren J.D. van Herwerden en S.R. van Franck.
Werd in 1866 in de eerste stemmingsronde samen met M.H. Godefroi en J. Heemskerk Bzn. gekozen. Tegenkandidaten die niet werden gekozen, waren de antirevolutionairen J. Messchert van Vollenhoven, J.J. Teding van Berkhout en L.W.Ch. Keuchenius.
Werd in 1866 bij de algemene verkiezingen in de eerste stemmingsronde gekozen. Kreeg met ruim 91 procent van alle kandidaten de meeste stemmen.
Werd in 1868 bij de algemene verkiezingen in de eerste stemmingsronde gekozen. Kreeg met ruim 95 procent van alle kandidaten de meeste stemmen.
Versloeg in 1870 bij een tussentijdse verkiezing T.M.C. Asser (lib.)
Werd in 1871 bij de periodieke verkiezingen samen met C. Fock gekozen. Tegenkandidaten die niet werden gekozen, waren onder anderen J.P. de Bordes (lib.), A.S. van Nierop (lib.) en H.A. Insinger (cons.).
Werd in 1875 verslagen door de liberalen M.H. Godefroi, G. de Vries en S.A. Vening Meinesz

niet-aanvaarde politieke functies

minister van Binnenlandse Zaken, maart 1858 (geweigerd)
minister van Binnenlandse Zaken, februari 1860 (geweigerd, tijdens formatie-Van Hall)
formatie-opdracht, januari 1862
minister van Binnenlandse Zaken, 1866 (geweigerd, tijdens formatie-Van Zuylen)
Commissaris des Konings in Zuid-Holland, 1871 (geweigerd vanwege familie-omstandigheden)
formatie-opdracht, december 1871
formatie-opdracht, 23 augustus 1873

woonplaats(en)/adres(sen)

Amsterdam, Herengracht, omstreeks 1850
's-Gravenhage, Noordeinde 52, omstreeks 1875
Wassenaar, landgoed Voorlinden (buitenhuis)

ridderorden

Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 juni 1854
Grootkruis Orde van de Eikenkroon, 22 februari 1861
Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 8 december 1887

predicaten/adellijke titels

jonkheer, 5 januari 1876

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

directeur Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen

Publicaties van/over

literatuur/documentatie

W. van Goltstein, "Jhr.mr.G.C.J. van Reenen als staatsman geschetst" ('s-Gravenhage, 1894)
Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel II, 1176
P. Hofland, "Leden van de raad. De Amsterdamse gemeenteraad 1814-1941"
H. van Felius en H.J. Metselaars, "Noordhollandse Statenleden 1840-1919"
Ned. Patriciaat, 1956

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te Utrecht, 7 mei 1842

echtgeno(o)t(e)/partner

C.F. van de Poll, Clara Frederica

kinderen

4 zoons en 6 dochters

vader

Mr. J.H. van Reenen, Jacobus Henricus

geboorteplaats en/of -datum

Amsterdam, 2 november 1783

moeder

L. van Vollenhoven, Louise

geboorteplaats en/of -datum

Amsterdam, 2 februari 1790

beroep grootvader (vaderskant)

commissaris van Amsterdam
schepen van Amsterdam

beroep grootvader (moederskant)

eigenaar bierbrouwerij en azijnmakerij "De Gekroonde Valk"
directeur Oosterse handelsmaatschappij
eigenaar rederij

familierelaties

Zoon van J.H. van Reenen, Tweede Kamerlid
Vader van jhr. J.H. van Reenen, lid Rekenkamer
Schoonzoon van F. van de Poll, Tweede Kamerlid, burgemeester van Amsterdam, Gouverneur en Commissaris des Konings
Schoonvader van H.A. van de Velde, Tweede Kamerlid