CPN, groep-Gortzak (ex-CPN)
functie(s) in de periode 1945-1959: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
Personalia
voornamen (roepnaam)
Gerben (Gerben)
titulatuur en naam
G. Wagenaar Gerben (Gerben)
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 27 september 1912
overlijdensplaats en -datum
Amsterdam, 31 augustus 1993
levensbeschouwing
geen godsdienst
Partij/stroming
partij(en)
- CPH (Communistische Partij Holland), vanaf 1935 (geheim lidmaatschap vanwege ambtenarenverbod)
- CPN (Communistische Partij van Nederland), tot 4 april 1958 (geroyeerd)
- lid "Vereniging Vrienden van de Waarheid", vanaf 1945
- Brug-groep, 1959
- SWP (Socialistische Werkerspartij), van 12 juni 1959 tot 18 december 1965
lid tussentijds gevormde fractie(s)
groep-Gortzak (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 15 april 1958 tot 20 maart 1959
Hoofdfuncties/beroepen
- elektricien-instrumentenmaker te Amsterdam, vanaf 1928
- ijker en meterhersteller, GEB (Gemeentelijk Energie Bedrijf) te Amsterdam
- bevelhebber Raad van Verzet en vertegenwoordiger Raad van Verzet bij leiding Binnenlandse Strijdkrachten, van november 1944 tot mei 1945
- lid tijdelijke gemeenteraad van Amsterdam, van 19 november 1945 tot 2 september 1946
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 november 1945 tot 20 maart 1959
- fractievoorzitter CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 juni 1946 tot 15 juli 1952
- lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 1 juli 1958 tot 6 juni 1962
- verkoper van jute zakken
- handelsvertegenwoordiger voor diverse kleine ondernemingen
- vervroegd pensioen
Partijpolitieke functies
overzicht
- lid illegale Centrale Comité van de CPN, van januari 1944 tot mei 1945
- voorzitter CPN, van januari 1946 tot 1955
- fractiesecretaris CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van november 1956 tot 4 april 1958
- voorzitter SWP, van 12 juni 1959 tot 1965
lijsttrekkerschappen
- lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1946
- lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1948
- lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1952
- lijsttrekker CPN Tweede Kamerverkiezingen 1956
- lijsttrekker CPN Provinciale Statenverkiezingen in Noord-Holland 1958
- lijsttrekker Brug-groep Tweede Kamerverkiezingen 1959
Nevenfuncties
- lid bestuur Amsterdamse sportclub "De Volewijckers" te Amsterdam
- lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot november 1945
- lid commissie vervullen opengevallen plaatsen Staten-Generaal (Nationale Advies Commissie), oktober 1945
- lid Staatscommissie onderzoek wijziging procedure Grondwetsherziening, van 1 maart 1946 tot 1 april 1946
- lid Legercommissie, van 10 juli 1948 tot juli 1948
- lid Vlootcommissie, van 10 juli 1948 tot juli 1948
- voorzitter commissie betaald voetbal, a.s.c. "De Volewijckers", tot november 1962
- interim-coach a.s.c. "De Volewijckers"
afgeleide functies, presidia etc.
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1946 tot april 1948
Opleiding
primair onderwijs
- lagere school te Amsterdam
voortgezet onderwijs
- Ambachtsschool te Amsterdam: elektrotechniek
Activiteiten
als parlementariër
- Hield zich in de Tweede Kamer bezig met uiteenlopende onderwerpen, met name over buitenlands beleid, defensie, financieel-economisch beleid en justitie (vervolging oorlogsmisdadigers).
- Interpelleerde op 25 september 1946 minister Fiévez over ongeregeldheden in Amsterdam bij verschepingen van dienstplichtigen naar Nederlands-Indië
- Interpelleerde op 14 oktober 1947 minister Huysmans over verlaging van het brood-, kaas- en melkrantsoen
- Interpelleerde op 5 juli 1951 minister Stikker over het Nederlandse beleid ten aanzien van Korea
- Interpelleerde op 15 maart 1955 de ministers Donker en Beyen over de ontvluchting van zeven Duitse oorlogsmisdadigers uit Breda
- Interpelleerde op 21 mei 1957 minister-president Drees over het bezoek van de West-Duitse generaal Speidel aan Nederland
Wetenswaardigheden
algemeen
- Werd in 1945 genoemd als minister zonder portefeuille, belast met zorg voor oorlogsgetroffenen. De formateurs weigerden echter tegemoet te komen aan de wens van de CPN om een tweede ministerspost (Voedselvoorziening) te krijgen voor Paul de Groot.
- Werd 1 maart 1950 voor één dag uitgesloten de vergadering bij te wonen. De Voorzitter nam die maatregel wegens ordeverstoring bij de spreektijdverdeling voor de behandeling van het wetsvoorstel inzake goedkeuring van een samenwerkingsverdrag met de VS op defensiegebied. Toen hij weigerde de vergaderzaal te verlaten, werd hij door de politie verwijderd.
- Werd 3 april 1958 samen met Gortzak, Brandsen en Reuter uit de CPN gezet. Vormde vanaf april 1958 samen met de twee eerstgenoemden en met mevrouw Lips-Odinot een afzonderlijke Tweede Kamerfractie.
uit de privésfeer
- Groeide op in de Amsterdamse Jordaan
- Was actief in het verzet. Organiseerde in 1941 de militaire tak van de CPN, die sabotagedaden pleegde
- Leider van de sabotagegroep Militair Contact (de 'Mil') buiten Amsterdam en wapenchef, belast met verdeling van wapens over verzetsgroepen, van mei 1941 tot mei 1943
- Was van mei 1943 tot november 1944 lid van de Raad van Verzet en daarna tot mei 1945 daarvan voorzitter
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- "De Witte" (schuilnaam als communist voor 1940)
- "Freek, ook wel Blonde Freek" (verzetsnaam)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Amsterdam, Clemantisstraat 5, van 18 augustus 1941 tot 29 mei 1968
- Amsterdam, Paltrok 35, van 29 mei 1968 tot 31 augustus 1993
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid AJC (Arbeiders Jeugdcentrale)
- lid Amsterdamse sportclub "De Volewijckers" te Amsterdam (rechtshalf, aanvoerder voetbalelftal; 60 jaar lid)
- lid Moderne Bond van Personeel in Overheidsdienst
militaire dienst
- dienstplichtig militair bij de Verbindingstroepen (tijdens de mobilisatie in Amersfoort gelegerd)
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- A.A. de Jonge, "Wagenaar, Gerben (1912-1993)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel V, 534
- NRC Handelsblad, 2 september 1993
- Koen Vossen, "De val van een verzetsheld", in: Historisch Nieuwsblad, mei 2020
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 28 oktober 1937
echtgeno(o)t(e)/partner
G.C. Hiensch, Gerritje Cornelia
kinderen
1 dochter
vader
D. Wagenaar, Dirk
geboorteplaats en/of -datum
Blija (gem. Ferwerderadeel), 27 september 1872
beroep vader
lijnwerker bij de gemeentetram te Amsterdam
moeder
Tj. Zoethout, Tjitske
geboorteplaats en/of -datum
Sneek, 26 januari 1884
