NSB
functie(s) in de periode 1937-1945: lid Tweede Kamer, Nazigezinde secretaris-generaal
Personalia
voornamen (roepnaam)
Meinoud Marinus
titulatuur en naam
Mr. M.M. Rost van Tonningen Meinoud Marinus
geboorteplaats en -datum
Soerabaja (Ned.-Indië), 19 februari 1894
overlijdensplaats en -datum
Scheveningen (gem. 's-Gravenhage), 6 juni 1945
levensbeschouwing
protestants (opgevoed)
Partij/stroming
partij(en)
NSB (Nationaal-Socialistische Beweging), vanaf 12 augustus 1936
Hoofdfuncties/beroepen
- volontair Internationaal Arbeidsbureau te Genève, van 1921 tot 1923
- lid staf commissaris-generaal mr. A.R. Zimmerman bij Volkenbondscontrole te Wenen, van maart 1923 tot 1926
- vertegenwoordiger van het Financieel Comité van de Volkenbond en van de Trustees van de Volkenbondslening aan Oostenrijk te Wenen, van 1926 tot juni 1928
- medewerker bank "Hope & Co." te Amsterdam, van 1928 tot 1931
- vertegenwoordiger van het Financieel Comité van de Volkenbond en van de Trustees van de Volkenbondslening aan Oostenrijk te Wenen, van 1931 tot 1936 (nam zelf ontslag, waardoor hij de opheffing van de Volkenbondscontrole forceerde)
- hoofdredacteur NSB-orgaan "Het Nationale Dagblad", van 1936 tot 1945
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 11 juni 1937 tot 6 juni 1945
- Kommissar für die marxistischen Parteien, vanaf 20 juli 1940
- leider der Raad voor Volkshuishouding, vanaf 25 maart 1941
- president De Nederlandsche Bank, van 26 maart 1941 tot mei 1945
- secretaris-generaal voor Bijzondere Economische Zaken, van 22 april 1941 tot mei 1945
- waarnemend secretaris-generaal begrotingszaken en geldwezen, ministerie van Financiën, van 22 april 1941 tot mei 1945
- gemachtigde van de leider voor Financiën, Bankwezen, Bijzondere Economische Zaken en Nederlandse Oost-Compagnie, vanaf 1 februari 1943
gevangenschap/internering
- geïnterneerd te Ooltgensplaat, van 3 mei 1940 tot 14 mei 1940 (werd op 30 mei door Duitse troepen 'bevrijd' in Calais)
- geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, van 6 mei 1945 tot 6 juni 1945
Partijpolitieke functies
overzicht
- hoofd afdeling nationaal-socialistische vorming NSB, van maart 1941 tot mei 1945
- leider Economisch Front der NSB, van 1 september 1941 tot mei 1945
Opleiding
voortgezet onderwijs
- h.b.s.-a te Soerabaja
- h.b.s.-a te 's-Gravenhage, tot 1912 (eindexamen)
- staatsexamen, tot 1918
academische studie
- studie Technische Hogeschool te Delft, van 1912 tot 1914 (studie afgebroken i.v.m. uitbreken van de oorlog)
- rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op stellingen), Rijksuniversiteit Leiden, van 20 september 1918 tot 8 december 1921
Wetenswaardigheden
algemeen
- Werd op 21 juni 1938 voor een dag uitgesloten van deelname aan de Tweede Kamervergadering, nadat de Voorzitter hem diverse keren had gemaand uitlatingen terug te nemen en zich aan diens leiding te onderwerpen. Dit gebeurde bij een debat over een voorstel om een parlementaire enquête in te stellen naar een afgebroken politieonderzoek in Oss (affaire-Oss).
- De Tweede Kamervoorzitter ontnam hem op 9 februari 1939 het woord toen hij bij de behandeling van een wetsvoorstel over beperking van het vergaderrecht zich beledigend uitliet over de rechtspraak
- Veroorzaakte op 1 maart 1939 een rel in de Tweede Kamer rond de behandeling van de affaire-Oss, waarbij het tot een handgemeen kwam. Werd uit de Vergaderzaal verwijderd en voor een dag uitgesloten van de vergadering.
- Werd in april 1939 door de rechtbank te 's-Gravenhage vanwege belediging in het Nationale Dagblad van minister Goseling van Justitie veroordeeld tot een geldboete van f 500 of 100 dagen hechtenis. Het betrof een artikel uit april 1938 over de affaire-Oss.
- De Tweede Kamervoorzitter ontnam hem op 27 juli 1939 het woord toen hij zich bij de behandeling van de regeringsverklaring herhaaldelijk beledigend uitliet over andere politici en partijen
- Op 18 oktober 1939 wees de Tweede Kamer zijn verzoek af om de premier en de ministers van Buitenlandse Zaken en Justitie te mogen interpelleren over het in gevaar brengen van de neutraliteit door de voorzitter van het NVV en het uitstrekken van werkzaamheden naar het buitenland door de SDAP
- Behoorde op 3 mei 1940 tot de 21 personen die op grond van artikel 33 van de Wet op de staat van oorlog en beleg werden geïnterneerd. Zij werden na de Duitse aanval rond 14 mei overgebracht naar Zeeland en belandden uiteindelijk in Calais.
- Trachtte in de zomer van 1940 tevergeefs socialistische organisaties (onder andere SDAP, NVV, VARA) om te vormen ('gelijkschakelen) tot een nationaal-socialistische arbeidersbeweging
- Antisemitisch. Zei op 27 maart 1942 bijvoorbeeld op een NSB-vergadering in de zaal van de Haagse Dierentuin: "De Joden bepalen de richting van den oorlog, daarom werden onze menschen in Indië in den steek gelaten. De Jood voerde de bestialiteit in den oorlog in. Hij moet uitgeroeid worden!"
uit de privésfeer
- Had vanaf 1934 vooral contact met de Oostenrijkse SS
- Kreeg in oktober 1940 de titel tweede plaatsvervangend leider der NSB
- Werd in maart 1945 SS-Hauptsturmführer
- Kwam na een val van een bovengang in de strafgevangenis van Scheveningen om het leven. Pleegde (vermoedelijk) zelfmoord, maar daaraan waren martelingen voorafgegaan.
- Zijn vader was adjudant i.b.d. van koningin Wilhelmina
woonplaats(en)/adres(sen)
- Nederlands-Indië, van 19 februari 1894 tot 1909
- Wenen, van 1923 tot 1928
- Amsterdam, van 1928 tot 1931
- Wenen, van 1931 tot 1936
- 's-Gravenhage, Groot Hertoginnelaan 215, vanaf 1936
buitenlandse onderscheidingen
- Grosse Ehrenzeichen für Verdienste van Oostenrijk, 1928
- Grosskreuz der Österrreichischen Verdienstordens, 1936
- Erinnerungsmedaille für die Wiedervereinigung der Ostmark mit dem Deutschen Reich, juni 1939 (voor "wertvolle Mitarbeid bei der Deutschen Gesandtschaft" in Wenen)
militaire dienst
- vrijwilliger in militaire dienst, van 1 augustus 1914 tot 1 maart 1919
rang(en) reserve-officier
- reserve-eerste luitenant der artillerie, vanaf 3 december 1919
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- E. Fraenkel-Verkade, "Rost Van Tonningen, Meinoud Marinus (1894-1945)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 501
- Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
- L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog 1939-1945", deel I, 336-341
- NRC Handelsblad, 5 september 1987
- Ned. Patriciaat, 1997
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Leiden, 17 januari 1924 (huwelijk ontbonden 6 februari 1936)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Hilversum, 21 december 1940
echtgeno(o)t(e)/partner
M.S. Gordon Hasselbach, Mary Sara
2e echtgeno(o)t(e)/partner
F.S. Heubel, Florentine Sophie ('Florrie')
kinderen
- 2 dochters (uit eerste huwelijk)
- 3 zoons (uit tweede huwelijk)
vader
M.B. Rost van Tonningen, Marinus Bernardus
geboorteplaats en/of -datum
Paramaribo (Suriname), 24 oktober 1852
beroep vader
officier (luitenant-generaal bij het KNIL, legercommandant in Nederlands-Indië)
moeder
Jkvr. M.S.J. van den Bosch, Meinouda Sara Johanna
geboorteplaats en/of -datum
Temanggoeng (Java, Ned.-Indië), 3 januari 1868
broers en zusters
2 broers (was zelf de jongste)
