functie(s) in de periode 1932-1945: kandidaat Tweede Kamer, politiek leider
Personalia
voornamen (roepnaam)
Anton Adriaan (Anton)
titulatuur en naam
Ir. A.A. Mussert Anton Adriaan (Anton)
geboorteplaats en -datum
Werkendam, 11 mei 1894
overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 7 mei 1946 (voltrekking doodvonnis op de Waalsdorpervlakte)
Partij/stroming
partij(en)
- Liberale Staatspartij "de Vrijheidsbond"
- NSB (Nationaal-Socialistische Beweging), vanaf 14 december 1931
Hoofdfuncties/beroepen
- ingenieur bij Rijkswaterstaat, van 1918 tot 1920
- ingenieur bij de Provinciale Waterstaat van Utrecht, van 1920 tot 1927
- hoofdingenieur Provinciale Waterstaat van Utrecht, van 1927 tot 1 mei 1934 (ontslag van het ambtenarenverbod voor NSB'ers)
- Algemeen Leider van de NSB, van 14 december 1931 tot 5 mei 1945
- "Leider van het Nederlandse Volk", van 13 december 1942 tot 5 mei 1945 (als zodanig uitgeroepen door Seyss-Inquart)
gevangenschap/internering
gevangenschap te Scheveningen, van 7 mei 1945 tot 7 mei 1946
Partijpolitieke functies
overzicht
- leider van de NSB, van 14 december 1931 tot 5 mei 1945
- redacteur partijweekblad "Volk en Vaderland" (hoofdartikelen)
Nevenfuncties
- secretaris Nationaal Comité van Actie tegen het ontwerp-verdrag met België, van 1925 tot februari 1927
- lid Comité Verkeerstentoonstelling in de Jaarbeurs te Utrecht, juni 1929
Opleiding
primair onderwijs
- lagere school te Werkendam
voortgezet onderwijs
- Hogere Burgerschool te Gorinchem, tot 1912
academische studie
- weg- en waterbouwkunde, Technische Hogeschool te Delft, van september 1912 tot juli 1918 (cum laude)
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was als ingenieur van Rijkswaterstaat betrokken bij de sluisbouw in IJmuiden
- Speelde een belangrijke rol als organisator van het verzet tegen het ontwerp-Verdrag met België, dat in 1927 door de Eerste Kamer werd verworpen
- Richtte in 1931 met C. van Geelkerken de NSB op
- Anders dan soms wordt beweerd, was hij sterk antisemitisch. Wel werd tot september aan Joden toegestaan lid te zijn van de NSB.
- Maakte in juli 1935 een reis naar Nederlands-Indië. Werd in audiëntie ontvangen door Gouverneur-Generaal De Jonge.
- Werd op 16 november 1936 door rijkskanselier Hitler ontvangen; op 20 april 1939 volgde een tweede ontmoeting. Ook tijdens de bezetting vonden vier ontmoetingen plaats (september 1940 en december 1941, 1942 en 1943).
- Pleitte in augustus 1940 in een nota voor een Bond van Germaanse volkeren onder leiding van Duitsland. Daartoe moest Groot-Nederland (Nederland, Belgisch en Frans Vlaanderen) behoren en moest hij staatshoofd zijn.
- Ondertekende in september 1940, samen met Rost van Tonnningen en Van Geelkerken (plaatsvervangend leider van NSB), een verklaring waarin hij het lot van Nederland in handen legde van Hitler en hij zich ter beschikking van hem stelde. Hij stemde in met oprichting van een Nederlandse SS.
- Legde op 12 december 1941 in Berlijn de eed van trouw af aan Hitler
- Werd door de Duitse bezetter en Hitler in december 1942 als leider van het Nederlandse Volk erkend. Dit werd bekendgemaakt tijdens de viering van het elfjarig bestaan van de NSB.
- Stelde in januari 1943 een Staatssecretarie in, met zgn. gemachtigden die de Duitse bezetters moesten adviseren.
- Werd na een proces op 27 en 28 november 1945 op 12 december 1945 door het Bijzonder Gerechtshof te 's-Gravenhage ter dood veroordeeld op grond van een poging Nederland onder vreemde heerschappij te brengen, een aanslag op de grondwettige regeringsvorm en hulpverlening aan de vijand. Dit vonnis werd op 20 maart 1946 door de Bijzondere Raad van Cassatie bevestigd.
uit de privésfeer
- Was gehuwd met een tante (een zuster van zijn moeder), die achttien jaar ouder was dan hij. Voor dit huwelijk tussen bloedverwanten was door de regering dispensatie verleend.
- Zijn vader was hoofd van een lagere school
niet-aanvaarde politieke functies
- lid Tweede Kamer, juni 1937 (bedankt)
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid vereniging "Onze Vloot" (rond de Eerste Wereldoorlog)
- lid Nationale Unie
militaire dienst
- vrijwillig militair bij de vestingsartillerie, van 1914 tot 1915 (ontslagen vanwege zijn gezondheid)
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Richtlijnen voor een Nederlandsch-Belgische overeenkomst" (1927)
- "De plannen voor de scheepsvaartverbinding Amsterdam-Rijn" (1929)
- "Vrij baan voor de toekomst. Bijdrage tot de kennis van het wegenvraagstuk" (1931)
- "Programma met toelichting" (1932, brochure)
- "De bron van het Nederlandsch nationaal-socialisme" (1937)
- "Grondslagen voor het lager- en middelbaar onderwijs in den nationaal-socialistischen staat" (1940)
- "Vijf nota's van Mussert aan Hitler over de samenwerking van Duitschland en Nederland in een Bond van Germaansche Volkeren 1940-1944" (1947)
literatuur/documentatie
- "Het proces Mussert" (1948)
- L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 254-265
- R. Havenaar, "Verrader voor het Vaderland" ('s-Gravenhage, 1978)
- J. Meyers, "Mussert, een politiek leven" (Amsterdam, 1984)
- T. Pollmann, "Van ingenieur tot Leider. Veertien jaar uit het tumulteuze bestaan van Anton Adriaan Mussert 1920-1934", in: Jaarboek Oud-Utrecht (200*), 101
- T. Pollmann, "Mussert & Co. De NSB-leider en zijn vertrouwelingen" (2012)
- A.A. de Jonge, "Mussert, Anton Adriaan (1894-1946)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 416
- F. Kok, "Van studievriend tot doodsvijand. Hoe de levens van Willem Schermerhorn en Anton Mussert elkaar kruisten", in: Jaarboek 2016, Historische Vereniging Delfia Batavorum
- Auke Kok, "Mussert. Reis naar het kwaad" (2026)
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Rheden, 19 september 1917
echtgeno(o)t(e)/partner
M. Witlam, Maria
kinderen
kinderloos
vader
J.L. Mussert, Joannes Leonardus
geboorteplaats en/of -datum
's-Gravenhage, 26 januari 1856
moeder
F. Witlam, Frederika
geboorteplaats en/of -datum
Enkhuizen, 1856
broers en zusters
2 broers en 2 zussen (was zelf het vierde kind en de derde zoon)
beroep grootvader (vaderskant)
timmerman
beroep grootvader (moederskant)
verwer
