Mr. J.H. graaf van Rechteren van Appeltern

J.H. graaf van Rechteren van Appeltern
bron: Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Vastberaden liberaal Tweede Kamerlid onder koning Willem I en II. Telg uit een Gelders adellijk geslacht met voorname familierelaties en kleinzoon van de patriottenleider Joan Derck van de Capellen. Weigerde zich in 1840 als Gouverneur van Overijssel te laten wegpromoveren naar Friesland en werd kort daarna Tweede Kamerlid. Medestander van Thorbecke en in 1844 één van de 'Negenmannen'. Speelde een belangrijke rol bij het bijeenbrengen van geestverwante liberalen uit diverse provincies.

financiële oppositie, liberaal
functie(s) in de periode 1831-1845: lid Tweede Kamer, Provinciaal Gouverneur

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Nevenfuncties
  5. Opleiding
  6. Activiteiten
  7. Wetenswaardigheden
  8. Publicaties van/over
  9. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Jacob Hendrik

titulatuur en naam

Mr. J.H. graaf van Rechteren van Appeltern Jacob Hendrik

geboorteplaats en -datum

Appeltern, 27 november 1787

overlijdensplaats en -datum

Spoolde (gem. Zwollerkerspel), 9 juli 1845

Partij/stroming

stroming(en)

  • liberaal
  • "financiële oppositie" (tijdens koning Willem II)

Hoofdfuncties/beroepen

  • landeigenaar
  • burgemeester van Appeltern en Altforst, van 1 februari 1814 tot 1 januari 1818
  • lid Provinciale Staten van Gelderland, van 19 september 1814 tot 1 juli 1820 (voor de landelijke stand, district Apeldoorn/Brummen)
  • lid Gedeputeerde Staten van Gelderland, van 18 september 1818 tot 26 januari 1831
  • lid Provinciale Staten van Gelderland, van 4 juli 1820 tot juli 1826 (voor de landelijke stand, district Nijmegen/Druten)
  • lid Provinciale Staten van Gelderland, van juli 1826 tot 26 januari 1831 (voor de landelijke stand, district Zutphen)
  • Gouverneur van Overijssel, van 26 januari 1831 tot 12 oktober 1840 (benoemd bij K.B. van 6 december 1830)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 9 maart 1841 tot 9 juli 1845 (voor Overijssel)

Nevenfuncties

  • lid Ridderschap van Gelderland, vanaf 1814
  • lid commissie tot inzameling en uitdeling van liefdegiften ten behoeve van de noodlijdenden door de watervloed in Gelderland, september 1816
  • lid Commissie van Landbouw in de provincie Gelderland, vanaf juni 1820
  • voorzitter commissie tot herziening van de dijk- en polderreglementen, van 1820 tot 1821
  • majoor der mobiele schutterij
  • lid riviercommissie, van 15 maart 1821 tot 26 januari 1831
  • staatsraad in buitengewone dienst, Raad van State, van september 1840 tot 9 juli 1845
  • lid Staatscommissie inzake pensionering der ambtenaren, vanaf 25 april 1842
  • voorzitter commissie tot onderzoek van het ontwerp eener verbeterde waterlozing van de landen gelegen tusschen Maas en Waal, van 1 augustus 1842 tot 9 juli 1845

Opleiding

academische studie

  • rechten (buitenlandse universiteit)

Activiteiten

als parlementariër

  • Financieel specialist in de Tweede Kamer
  • Behoorde in 1843 tot de 24 leden die tegen hoofdstuk I van de begroting voor 1844 en 1845. De begroting werd met 33 tegen 24 stemmen aangenomen.
  • Stemde in 1843 en 1845 geregeld tegen begrotingshoofdstukken
  • Stemde in 1841 tegen alle begrotingshoofstukken
  • Behoorde in 1844 tot de 25 leden die tegen de ontwerp-wet inzake de (vrijwillige) geldlening en buitengewone belasting op bezittingen stemden. Het voorstel werd met 32 tegen 25 stemmen aangenomen.
  • Behoorde in 1844 tot de 28 leden die vóór het ontwerp-Adres van Antwoord stemden, waarin werd aangedrongen op grondwetsherziening
  • In 1844 één der "Negenmannen" die in 1844 een initiatiefwetsvoorstel over Grondwetsherziening indienden
  • Behoorde in 1844 tot de meerderheid die tegen een wetsvoorstel stemde over het doen van huiszoekingen in het kader van de accijns op vlees. Het wetsvoorstel werd met 27 tegen 26 stemmen verworpen.
  • Behoorde in 1845 tot de 24 leden die tegen het wetsvoorstel over het tarief voor in-, uit- en doorvoerde stemden. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 24 stemmen aangenomen.
  • Behoorde in 1845 tot de 19 leden die tegen hoofdstuk I van de begroting voor 1846 en 1847 stemden. De begroting werd met 37 tegen 19 stemmen aangenomen.

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Weigerde zich in september 1840 over te laten overplaatsen naar Friesland en daarmee kwam een einde aan zijn Gouverneurschap
  • Voorstander van rechtstreekse verkiezingen, de mogelijkheid van Kamerontbinding en van afschaffing van de Eerste Kamer

uit de privésfeer

  • Medeoprichter Overijsselsche Kanaalmaatschappij
  • Zijn vader was ambtsman van Maas en Waal en luitenant-kolonel in het regiment Gardes Holland
  • Zijn stiefzoon huwde met een dochter van J.W. ridder Huyssen van Kattendijke, minister en Eerste Kamerlid
  • Overleed enkele maanden na het overlijden van zijn derde echtgenote

niet-aanvaarde politieke functies

  • Gouverneur van Friesland, 25 september 1840 (besluit tot benoeming ingetrokken bij K.B. van 12 okt. 1840)

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Voorst (Gld.), tot januari 1830
  • Zwolle, vanaf januari 1831
  • buitenplaats Ahnem te Wijhe
  • buitenplaats IJsselvliet te Zwollerkerspel, vanaf 1832

ridderorden

Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw

predicaten/adellijke titels

  • jonkheer, 7 oktober 1814
  • graaf, 28 april 1822

bezit van heerlijkheden

  • heer van Appeltern

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden

Publicaties van/over

lijst van publicaties

  • "Verhandeling over den staat van den Rijn, de Waal, de Maas en den IJssel en de langs deze rivieren gelegen polders, benevens middelen tot verbetering derzelve" (1830)
  • "Beschouwingen over eene vereenvoudigde huishouding van staat, en de daardoor mogelijke vermindering der uitgaven, in verband met de door de regering ontworpene staatsbegroting over 1844 en 1845 voor het Koninkrijk der Nederlanden, benevens voorstellen tot eene verbeterde verdeeling der lasten, tot verligting der bezwaren van de mindere klassen van ingezetenen in dit rijk" (1843)
  • "De staatkundige strekking van de verwerping der wet tot regeling van 's rijks openbare schuld" (1843)

literatuur/documentatie

  • Levensbericht door M. Siegenbeek, in: Levensberichten van leden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1846, 5
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel IX, 845
  • J. van Beekum, "Gouverneur mr Jacob Hendrik Graaf van Rechteren van Appeltern 1787-1845", in: Overijsselse portretten (1958), 233-281
  • W. Verkade, "Thorbecke als Oost-Nederlandse patriot" (1974), pp. 157-159
  • S. Visscher, "Niets mag baten. Een storm komt op, het schip vergaat" (ongepubl. scriptie RUL, 2000)

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

publicaties over en van letterkundigen

biografie

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

  • gehuwd te Arnhem, 28 oktober 1813 (echtgenote overleden 25 september 1817)
  • gehuwd (tweede huwelijk) te Gorssel, 21 juni 1822 (echtgenote overleden 27 juli 1832)
  • gehuwd (derde huwelijk) te Zwolle, 22 april 1835 (echtgenote overleden 20 februari 1845)

echtgeno(o)t(e)/partner

C. van Haersolte, Carolina

2e echtgeno(o)t(e)/partner

A.M.Ch. gravin Bentinck tot Rhoon, Antoinette Marie Charlotte

3e echtgeno(o)t(e)/partner

G.A. barones de Vos van Steenwijk, Geertruid Agnes

kinderen

  • 1 dochter (uit eerste huwelijk)
  • 2 dochters en 1 zoon (uit derde huwelijk)

vader

R.Ch. rijksgraaf van Rechteren, Rudolf Christiaan

geboorteplaats en/of -datum

Utrecht, 23 november 1749

moeder

A.E. van der Capellen, vrouwe van Appeltern, Anna Elisabeth

geboorteplaats en/of -datum

Kamperveen, 20 maart 1767

familierelaties