functie(s) in de periode 1806-1811: lid Staatsraad (1805-1806), Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië
Personalia
titulatuur en naam
Mr. H.W. Daendels Herman Willem
geboorteplaats en -datum
Hattem, 21 oktober 1762
overlijdensplaats en -datum
Sint George d'Elmina (op de kust van Guinea), 2 mei 1818
Hoofdfuncties/beroepen
- advocaat te Hattem, vanaf 1783
- vennoot in handelsgenootschap (o.m. wapens), oprichter van firma 'Daendels en Geldermans' in industriële producten, van 1790 tot 1791
- luitenant-kolonel (in het Légion Franche Etrangère, het Bataafse legioen in Franse dienst), vanaf 1 augustus 1792
- brigade-generaal (in de Armée du Nord, in Franse dienst), vanaf 21 april 1794
- divisie-generaal (in de Armée du Nord, in Franse dienst), vanaf 30 december 1794
- luitenant-generaal (in de Bataafse Republiek), van 11 juni 1795 tot 23 december 1802
- herenboer, vanaf 1803
- lid in buitengewone dienst, Staatsraad, van 16 juli 1806 tot 1 januari 1810
- luitenant-generaal (in het Koningrijk Holland, derde divisie ter verdediging van Groningen en Friesland), vanaf 16 september 1806
- gouverneur-generaal van het door de Hollandse troepen bezette gebied in Westfalen te Munster, vanaf 27 oktober 1806
- gouverneur-generaal van Oost-Friesland, van 4 november 1806 tot 6 december 1806
- opperbevelhebber der land- en zeemacht beoosten Kaap de Goede Hoop (gouverneur-generaal van Indië; benoemd 28 januari 1807), met rang en titel maarschalk, van 14 januari 1808 tot 16 mei 1811
- divisie-generaal (door Napoleon opgeroepen om te dienen in de Grande Armée), van 18 oktober 1811 tot 17 mei 1814
- gouverneur-generaal van Goudkust (benoemd in mei 1815), van 11 maart 1816 tot 2 mei 1818
ambtstitel
- maarschalk van Holland, van 16 februari 1807 tot 4 februari 1810
Nevenfuncties
- leider schutterij Hattem, van 1784 tot 31 augustus 1786
- majoor Gelderse brigade (verdediging van Amsterdam tegen de opkomende Pruisische troepen), juli 1787
- lid raad van de verdediging van Java, vanaf december 1811
afgeleide functies, presidia etc.
lid sectie Oorlog en Marine (Staatsraad), van 1 januari 1807 tot 1 januari 1810
Opleiding
voortgezet onderwijs
- Atheneum Illustre te Deventer, van 22 september 1780 tot juli 1781
academische studie
- Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op dissertatie), Hogeschool te Harderwijk, van september 1781 tot 10 april 1783
Wetenswaardigheden
algemeen
- Het Hof van Gelderland veroordeelde hem (in afwezigheid) op 25 april 1788 tot eeuwigdurende verbanning, verlies van alle burgerrechten en symbolische onthoofding
- In augustus 1792 oprichter van een rekruteringsbureau in Oostende voor de vorming van een Bataafse legerafdeling
- Begin december 1794 mislukte onder zijn leiding de verovering van de Bommelerwaard; toen Pichegru daarna weigerde de opmars voort te zetten, correspondeerde Daendels rechtstreeks met Parijs, waarna een woedende Pichegru een overplaatsingsbevel tekende om hem te stationeren in de westelijke Pyreneeën; Pichegru werd teruggefloten, de vorst viel in, en Daendels veroverde de Bommelerwaard, Heusden, Leerdam en Maarssen
- Verleende een passieve steun aan de radicale staatsgreep van Vreede en Fijnje op 22 januari 1798, door met zijn troepen in en om Den Haag de orde te handhaven
- Na ongezouten kritiek op het radicale bewind in mei 1798, liep hij het risico opgepakt te worden. Door zijn uitstekende relaties met het Franse leger ontving hij een paspoort waarmee hij naar Parijs reisde om politieke steun te krijgen voor een staatsgreep, die hij bij terugkomst op 12 juni 1798 ook daadwerkelijk uitvoerde. Vreede, Fijnje en andere radicale leiders werden gevangengezet.
- Ontruimde op 27 augustus 1799 Den Helder, waardoor de Engelse vloot zonder tegenstand de stad kon innemen; verloor op 2 september het commando van zijn leger aan generaal Brune; beschuldigingen van verraad kon hij ternauwernood ontzenuwen
- Vroeg in oktober 1800 twee jaar binnenlands verlof, die hij grotendeels in Hattem doorbracht
- Polste in het najaar van 1802 Rutger-Jan Schimmelpennink voor het plegen van een nieuwe putsch; Schimmelpenninck weigerde
- Bezette in oktober 1806, na de Franse overwinning bij Jena, de Oost-Friese gebieden (Emden)
- Voerde een grondige reorganisatie door in het Nederlandse bestuursapparaat in Indië; onder meer door instelling van een Generale Secretarie, de omvorming van de Raad van Indië tot een adviesorgaan, bestuurlijke cenralisatie van de buitengebieden door opheffing van de Politieke Raden van Ambon, Banda, Ternate en Makassar, de opsplitsing van het rechtstreeks bestuurde gebied in landdrostambten (later: residenties) van gelijke omvang, en de invoering van een geüniformiseerde rechtspraak (instelling Javaanse politiedienst en vredegerechten met rechtspraak op adatbasis)
- Realiseerde de Grote Postweg van Oost naar West-Java (van Pasoeroean naar Bantam), die de reisduur van Batavia naar Soerabaja verkortte van drie weken naar één week
- Hield vast aan het principe van verplichte bevolkingsleveranties en verbeterde het toezicht, waardoor het aantal koffiestruiken op Java in drie jaar steeg van 27 tot 72 miljoen
- Bij de Moskouse veltocht van Napoleon als divisie-generaal gelegerd in Stettin, Dantzig, Tilsit en Modlin (mei 1812-januari 1814)
- Krijgsgevangen in Warschau (december 1813)
uit de privésfeer
- Zijn vader was steenbakker en magistraat
- Studiegenoot van Rutger-Jan Schimmelpenninck, met wie hij een jarenlange vriendschap onderhield; na Daendels' pogingen om Schimmelpenninck te betrekken in een putsch (november 1802) bekoelde de vriendschap en Schimmelpenninck benaderde hem niet voor een hoge functie toen hij in 1805 raadpensionaris werd
- Bevriend met Johan Valckenaer, met wie hij tot zijn dood bleef corresponderen
- Tijdgenoten in de jaren 1790 noemden hem 'verkwistend, vol schulden en voortdurend door zijn schuldeisers geplaagd'
anekdotes en citaten
- Toen de sultan van Bantam in november 1808 een Nederlandse militaire delegatie liet vermoorden, marcheerde Daendels met 1000 militairen naar de kraton van de sultan. Hij reed alleen in vol ornaat naar de buitenkraton en eiste toegang, die hem werd verleend. De sultan stond op om hem een hand te geven. Daendels hield de hand stevig vast, trok de sultan opzij en ging op de sultanstroon zitten met de mededeling "Nu ben ik sultan".
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- Brutus (na de putsch van 12 juni 1798)
- griepersbaas (na zijn ontruiming van Den Helder in 1799)
- Cincinnaat (bij zijn ontslag uit militaire dienst in 1802)
- Donderende grote heer (door de inheemse Javaanse bevolking), IJzeren Maarschalk (door Europeanen in Java)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Hattem
- Zwolle (september 1786-najaar 1786)
- Utrecht (voorjaar 1787-juli 1787)
- Amsterdam (juli 1787-oktober 1787)
- Saint-Omer (najaar 1787)
- Watte (Chateau de Watte) (vanaf maart 1788)
- Bergen Sint-Winoks, 1789
- Hattem, 1800-1807
- Batavia
- Elmina
ridderorden
- Ridder Koninklijke Orde van Verdienste, 1 januari 1807
- Commandeur en grootkruis Koninklijke Orde van Holland, 16 februari 1807
buitenlandse onderscheidingen
- Ridder in het Orde van het Legioen van Eer (Légion d'honneur), 18 juli 1804
- Officier in het Orde van het Legioen van Eer, 5 januari 1811
- Grootkruis Orde van de Reünie, 22 februari 1812
vermogenspositie
- Zijn traktement als generaal in Bataafse bedroeg 12.000 gulden per jaar
- Als gouverneur-generaal vergaarde hij een fortuin aan de verpachting van de vogelnest-winning, het lukte hem echter niet om dit fortuin mee te nemen naar Europa
- Zijn traktement als gouverneur-generaal van Indië bedroeg 118.000 gulden per jaar, en 80.000 gulden voor reiskosten en onderhoud van de meereizende staf
- Liet zijn vrouw na zijn overlijden achter in relatieve armoede, zijn weduwe procedeerde 26 jaar om het staatspensioen uitgekeerd te krijgen
Publicaties van/over
lijst van publicaties
"De Compensatione" (dissertatie)
literatuur/documentatie
- I. Mendels, "Herman Willem Daendels, voor zijn benoeming tot gouverneur-generaal van Oost-Indië" (1890)
- L.W.G. de Roo, "Documenten omtrent H.W. Daendels", 1909
- w.M. Zappey, "Daendels en de Goudkust", in: Spiegel Historiael 4 (1969)
- Paul van 't Veer, "Daendels. Maarschalk van Holland" (1983)
- F. Pereboom en H. Stalknecht (red.), "Herman-Willem Daendels (1762 - 1818). 'Een gulhartig Geldersman, even zo vif als buspoeder'" (1989)
- P. Gielissen, "Herman Willem Daendels 1762-1818: Geldersman, patriot, jacobijn, generaal, hereboer, maarschalk, gouverneur van Hattem naar St. George del Mina", Tentoonstellingscatalogus Rijksmuseum Amsterdam (1991)
- N.C.F. van Sas, "Caesar, Brutus, Cincinnatus. Daendels als redder van Nederland, 1797-1799" in: De metamorfose van Nederland. Van oude orde naar moderniteit, 1750-1900 (2004)
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek
publicaties over en van letterkundigen
biografie
archivalia
Collectie-Daendels, Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Bentheim, 9 maart 1788
echtgeno(o)t(e)/partner
A.E.R. van Vlierden, Aleida Elizabeth Reiniera
kinderen
15 kinderen (van wie tien jong gestorven)
vader
B.J. Daendels, Burchard Johan
moeder
J.C. Tulleken, Josina Christina
familierelaties
