ARP, CDA
functie(s) in de periode 1964-1981: lid Tweede Kamer
Personalia
voornamen (roepnaam)
Maarten Willem (Maarten)
titulatuur en naam
M.W. Schakel Maarten Willem (Maarten)
geboorteplaats en -datum
Meerkerk, 17 juli 1917
overlijdensplaats en -datum
Gorinchem, 13 november 1997
levensbeschouwing
Gereformeerd
Partij/stroming
partij(en)
- ARP (Anti-Revolutionaire Partij), tot 11 oktober 1980
- CDA (Christen-Democratisch Appèl), vanaf 11 oktober 1980
Hoofdfuncties/beroepen
- werkloos, van 1935 tot oktober 1940
- leraar ULO-school te Alkmaar, van 1 november 1940 tot september 1941 (in dienst als kwekeling met akte)
- leraar ULO-school te Gorinchem, van september 1941 tot oktober 1943
- garnizoenscommandant Binnenlandse Strijdkrachten te Gorinchem, van 1944 tot 1945
- leraar ULO-school te Gorinchem, van augustus 1945 tot 1 januari 1946
- burgemeester van Hoogblokland, van 1 januari 1946 tot 1 januari 1986 (vanaf 1 augustus 1982, de dag waarop hij met pensioen ging, waarnemend)
- burgemeester van Hoornaar, van 1 januari 1946 tot 1 januari 1986 (vanaf 1 augustus 1982 waarnemend)
- burgemeester van Noordeloos, van 1 januari 1946 tot 1 januari 1986 (vanaf 1 augustus 1982 waarnemend)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1964 tot 10 juni 1981
gevangenschap/internering
gevangenschap te Schoonhoven, april 1945
Partijpolitieke functies
overzicht
- lid fractiebestuur CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 januari 1978 tot 18 december 1978
- vicefractievoorzitter CDA Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 december 1978 tot 19 september 1979
Nevenfuncties
- hoofdredacteur verzetsblad "Partisaan aan het Woord"
- voorzitter IJsclub te Noordeloos
- voorzitter Bijbelgenootschap te Noordeloos
- voorzitter Oranjevereniging "Wilhelmina" te Noordeloos
- secretaris CBTB (Nederlandse Christelijke Boeren- en Tuindersbond), kring Alblasserwaard, vanaf 1950
- secretaris-penningmeester waterschap Overwaard Noordeloos, van 1 juli 1952 tot 1 augustus 1982
- voorzitter Drinkwaterleiding Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, van 1954 tot 1996
- voorzitter NZAW (Nederlands-Zuidafrikaanse Werkgemeenschap), tot 15 november 1975 (stapte op na een conflict: leden vonden Schakels verdediging van Zuid-Afrika te slap)
- voorzitter Ruilverkavelingscommissie in de Alblasserwaard, vanaf 1959 (nog in 1987)
- lid redactie "Patrimonium", Christelijk Sociaal Orgaan, van 20 november 1959 tot 1974
- voorzitter Christelijk Sociaal Verbond "Patrimonium", vanaf januari 1961
- voorzitter PCB-W (Nederlandse Bond van Protestant-Christelijke van Beroepsgoederenvervoerders), vanaf 3 juni 1967 (nog in 1983)
- voorzitter VCOS (Vereniging Christelijk Onderwijs Schipperskinderen), omstreeks 1972 en nog in 1977
- voorzitter VACO (Vereniging voor de Bandenbranche), van 1978 tot 1990
- voorzitter Vereniging Christelijk Blindeninstituut "Sonneheerdt" en Raad van Toezicht Stichting Beheer "Sonneheerdt" te Ermelo, van 1981 tot 1991
- lid algemeen bestuur "Stichting Weg"
- vicevoorzitter "Stichting Weg", vanaf juni 1983
- lid dagelijks bestuur Streekziekenhuis te Gorinchem
- voorzitter Christelijke Scholengemeenschap te Gorinchem
- adviseur NVA (Nederlandse Vereniging van Auto-assuradeuren)
- voorzitter Raad van Commissarissen "Gekro-Smits" te Overschie-Vuren
- lid Raad van Commissarissen NMB (Nederlandse Middenstandsbank), omstreeks december 1986
- voorzitter Raad van Commissarissen Scheepswerf "De Merwede" te Hardinxveld-Giessendam, omstreeks december 1986
- lid Raad van Commissarissen "Jajo bedrijven" te Roermond
- lid Raad van Commissarissen Koninklijke Nedlloyd te Rotterdam
- voorzitter Stichting Hospitaal-kerkschip "De Hoop", omstreeks december 1986
- kroonlid Stichting ICODO (Informatie- en Dokumentatie Orgaan Dienstverlening Oorlogsgetroffenen), omstreeks december 1986
- voorzitter Federatie van Visserijverenigingen, omstreeks december 1986
- lid Raad van Commissarissen "UBO Holding" te Utrecht, tot december 1988
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter commissie voor het onderzoek van de geloofsbrieven (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 11 mei 1971 tot 7 december 1972
- voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Wijziging van de Financiële-Verhoudingswet 1960 (wijziging verdeelsleutel gemeentefonds) (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 22 september 1971 tot 25 september 1971
- plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 22 september 1971 tot 7 december 1972
- voorzitter vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 september 1971 tot 10 juni 1981
- voorzitter bijzondere commissie voor het wetsontwerp Wijziging van de Wet Goederenvervoer Binnenvaart inzake afschaffing van het stelsel van evenredige vrachtverdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 13 oktober 1971 tot augustus 1975
- ondervoorzitter bijzondere commissie voor het rapport inzake kabeltelevisie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1 maart 1973 tot november 1975
- voorzitter bijzondere commissie voor het voorstel van wet van het lid Van den Bergh c.s. tot wijziging van de Onteigeningswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 1 maart 1973 tot 10 juni 1981
- ondervoorzitter bijzondere commissie voor het Massamediabeleid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 15 april 1975 tot februari 1976
- lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 9 juni 1977 tot 10 juni 1981
- voorzitter bijzondere commissie voor het Structuurschema Verkeer en Vervoer (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 23 juni 1977 tot februari 1981
- lid Gemengde Commissie voor de Stenografische Dienst (namens de Tweede Kamer), van 1 maart 1978 tot 10 juni 1981
- eerste ondervoorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1979 tot 10 juni 1981
Opleiding
primair onderwijs
- "School met de Bijbel" te Meerkerk
voortgezet onderwijs
- Christelijke ULO-school te Gorinchem, tot 1931
hoger beroepsonderwijs
- Christelijke Kweekschool voor onderwijzers en onderwijzeressen te Gorinchem, van 1931 tot 1935 (akte L.O.)
- hoofdakte, 1937
- L.O.-akte Engels, 1939
- L.O.-akte handelskennis, 1940
- M.O.-akte Duits, 1943
Activiteiten
als parlementariër
- Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met verkeer en waterstaat, binnenlandse zaken en omroepzaken, en aanvankelijk ook met ruimtelijke ordening
- Een door hem ingediend (en aangenomen) amendement leidde er in 1968 toe dat de fusiegemeente van Onstwedde en Wildervank de naam Stadskanaal kreeg in plaats van Onstwedde
- Interpelleerde op 12 maart 1970 de staatssecretaris van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk en de minister van Justitie over misdragingen van bepaalde groepen woonwagenbewoners
- Interpelleerde op 19 juni 1973 minister Westerterp en staatssecretaris Brinkhorst over het Nederlands-Duitse wegvervoer, in het bijzonder de problemen door het krappe Duitse vergunningenbeleid
opvallend stemgedrag
- Behoorde in 1964 met Aantjes en Meulink tot de minderheid van zijn fractie die tegen de invoering van een sociaal minimum stemde
- Behoorde in 1966 met Meulink en Walburg tot de minderheid van zijn fractie die tegen het begrotingsartikel op grond waarvan Luns een ton schonk aan de Zuid-Afrikaanse anti-apartheidsbeweging stemde
- Behoorde in 1968 tot de zeven leden van zijn fractie die tegen een wijziging van de Wet op de kansspelen stemden tot verhoging van de hoofdprijzen voor sporttoto en staatsloterij
- In 1967 stemden hij en Boersma als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) amendement-Voogd over afschaffing van keuring van tv-films
- In 1970 stemden hij en Walburg als enigen van hun fractie tegen een motie-Dankert over een bijdrage aan het VN-Trust Fonds voor slachtoffers van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime
- Behoorde in 1971 met De Mooij en Walburg tot de minderheid van zijn fractie die tegen de motie-Kolfschoten (voordracht Tweede Kamer voor kabinetsformateur) stemde
- In 1971 stemden hij en Walburg als enigen van hun fractie tegen een (aangenomen) motie-Ter Beek over bevordering van de instelling van VN-fondsen voor humanitaire en onderwijskundige hulp aan bevrijdingsbewegingen in Portugese koloniën
- Behoorde in 1972 tot de vier leden van zijn fractie die vóór de (aangenomen) motie-Voogd stemden over het niet vrijlaten van de 'Drie van Breda'. Was wel voorstander van gratiëring, maar vond dat rekening moest worden gehouden met de gevoelens van slachtoffers.
- Behoorde in 1974 tot de vier leden van zijn fractie die vóór een (aangenomen) motie-Tolman stemden waarin om een aanvullende woningbouwprogramma werd gevraagd
- In december 1974 stemden hij en Schouten als enigen van hun fractie tegen een wetsvoorstel tot invoering van een meldingsplicht voor huurverhogingen voor woonruimte en van een bevoegdheid tot het instellen van een maximum daarvoor
- Behoorde in 1975 met Aantjes, Van Dam, Van Leeuwen en Roolvink tot minderheid van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Ter Beek stemde over het aan leverantie van reactorvaten aan Zuid-Afrika verbinden van de voorwaarde dat dit land zou toetreden tot het non-proliferatieverdrag
- Behoorde in 1975 tot de zes leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) amendement-Van der Doef op de begroting van het Rijkswegenfonds stemden, waardoor aanleg van de landscheidingsweg (rijksweg 14) bij Den Haag werd uitgesteld. Het amendement werd met 65 tegen 63 stemmen aangenomen.
- In 1976 stemden hij en Van Dam als enigen van hun fractie tegen een motie-J.N. Scholten over geleidelijke afschaffing van de STER-reclame
- In 1976 stemden hij en Van Dam als enigen van hun fractie tegen een (aangenomen) motie-Voortman tegen aanleg van een rijksweg door Midden-Delfland
- Behoorde in 1978 met Van den Broek en Van Muiden tot de minderheid van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Terlouw stemde waarin de regering werd gevraagd aan de VS en andere NAVO-bondgenoten mee te delen dat de Kamer productie van de Neutronenbom afwees
- Behoorde in 1979 tot de acht leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie van fractiegenoot J.N. Scholten stemden, waarin om een actievere Nederlandse rol in Europees verband werd gevraagd bij het instellen van een olieboycot tegen Zuid-Afrika
- Behoorde in 1980 tot de zes leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Van Houwelingen stemden over staatssteun voor de oprichting van de ROS (Rotterdamse Offshore- en Scheepsbouwcombinatie)
- Behoorde op 5 maart 1981 tot de minderheid (20 leden) van zijn fractie die tegen een (aangenomen) motie-Duinker stemden, waarin het beleid met betrekking tot de huren in stadsvernieuwingsgebieden impliciet werd afgekeurd
- In 1981 stemden hij en Van Leijenhorst als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel Goedkeuring van het voornemen tot opzegging van het cultureel verdrag met Zuid-Afrika
Wetenswaardigheden
algemeen
- Behoorde in 1963 tot de groep van ARP-verontrusten. Dit waren ARP'ers die ontevreden waren over de koers van de partij onder leiding van Berghuis en Bruins Slot. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1963 voerden de 'verontrusten' een voorkeursactie voor Schakel onder de leuze 'Schakel Schakel in'.
- Was in december 1963 medeondertekenaar van een verzoekschrift aan de regering om overleg met de regering van 'het broedervolk' in Zuid-Afrika te gaan voeren om de vriendschapsbanden te verstevigen
- Stemde in 1973 in zijn fractie tegen de totstandkoming van het kabinet-Den Uyl
- Maakte in 1973 met de VVD'er Harry Waalkens een omstreden reis naar de Portugese Koloniën Angola en Mozambique om te zien hoeveel gebied de bevrijdingsbewegingen in handen hadden
- Stond als oud-verzetsman zijn fractievoorzitter Aantjes uitdrukkelijk terzijde toen deze in 1978 het Kamerlidmaatschap moest opgeven, na in opspraak te zijn gekomen door gedragingen tijdens de bezetting
- Versloeg in december 1978 bij de verkiezing van vicefractievoorzitter Jan van Houwelingen met 21 tegen 19 stemmen
uit de privésfeer
- Medeoprichter van de voetbalvereniging "Meerkerk"
- Door een familiekwaal had hij een lichte trilling in hoofd en handen
- Was tijdens de bezetting medewerker van het illegale blad "Vrij Nederland" in de Alblasserwaard, leider van de 'verzetsgroep-Schakel' in de Alblasserwaard, onder de schuilnaam 'Jan Snor' en lid van de verzetsgroep-André te Sprang-Capelle.
- Zat sinds 29 oktober 1943 (tot 1944) ondergedoken
- Werd in 1945 vlak voor zijn executie door vrienden bevrijd uit een politiecel in Schoonhoven
- Was met 28 jaar de jongste burgemeester tot dan toe (Wiebenga werd in 1973 als 26-jarige tot burgemeester van Eelde benoemd)
- Zijn echtgenote was tot haar huwelijk onderwijzeres
- Eén van zijn zoons was burgemeester van Lopik
- De communisten Bakker en Wolff behoorden in de Kamer tot zijn vrienden
- In mei 2002 is in Noordeloos een borstbeeld van hem onthuld
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
Jan Snor (schuilnaam in het verzet)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Hoornaar, Dorpsweg 69, omstreeks 1964 (nog in 1981)
- Gorinchem
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 29 april 1977
buitenlandse onderscheidingen
Order of Brilliant Star van Taiwan
overige onderscheidingen en prijzen
- Kruis van Verdienste
- penning van verdienste Algemeen Verbond Bouwbedrijf
- 'gouden lis' van Zuid-Holland
- Jacoba van Beierenprijs, 1985
relevante buitenlandse reizen
- reizen naar Zuid-Afrika in 1967, 1970, 1974 en 1976
- reis naar Angola en Mozambique, van 13 augustus 1973 tot 29 augustus 1973
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid voetbalvereniging "Meerkerk", vanaf 1931 (speelde rechtsbuiten)
- lid Nederlands-Zuidafrikaanse Werkgemeenschap, vanaf 31 augustus 1963
hobby's
wandelen (liep sinds 1933 meer dan 50 keer de Nijmeegse Vierdaagse)
militaire dienst
- dienstplichtig militair, zesde regiment infanterie te Breda, van 11 oktober 1937 tot 9 oktober 1938
- sergeant
- gemobiliseerd, van 29 augustus 1939 tot 25 mei 1940 (vocht in mei 1940 in de Raam-Peelstelling nabij Mill)
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Geschiedenis van de hoge en vrije heerlijkheden van Noordeloos en Overslingeland" (1955)
- "De burgemeester in de kleine gemeente" (1963)
- "De waterwolf slaat toe" (1977)
- "De laatste der mannenbroeders: politicus met een ideaal" (memoires, 1982)
- "25 eeuwen Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden" (1986)
- "Herinneringen van Maarten Willem Schakel" (1988)
- "Streekgenoten" (1990)
- "Van bon tot bom. Herinneringen 1939-1945" (1990)
literatuur/documentatie
- F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)
- Huis & Steenhorst, "Maarten Schakel. Een onverzettelijk man" (1986)
- W. Slagter, "Schakel, Maarten Willem (1917-1997), in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (digitale versie)
- "Als je zes dagen per week werkt, kun je heel wat doen", Leeuwarder Courant, 10 juli 1976
- Joop van Rijswijk, "Maarten Schakel 1917-1997", Trouw, 15 november 1997
- J.M. Bik, "M.W. Schakel 1917-1997. Laatste der mannenbroeders", NRC Handelsblad, 15 november 1997
- Jan-Joost Lindner, "Schakel was natuurlijke verzetsheld", De Volkskrant, 15 november 1997
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Meerkerk, 21 augustus 1945 (echtgenote overleden 6 juli 1990)
echtgeno(o)t(e)/partner
A.M. Konings, Anna Margaretha (Anna)
kinderen
4 zoons en 2 dochters
vader
M. Schakel, Maarten
geboorteplaats en/of -datum
Giessen-Nieuwkerk, 27 oktober 1877
beroep vader
sigarenwinkelier in Meerkerk
moeder
C.F. den Hartog, Carolina Frederika
geboorteplaats en/of -datum
Hei- en Boeicop, 5 augustus 1883
broers en zusters
2 broers en 2 zussen (beiden broers overleden in de oorlog)
