Thorbeckiaan, liberaal, Liberale Unie, oud- of vrije liberalen
functie(s) in de periode 1864-1898: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Albertus
titulatuur en naam
Mr. A. van Delden Albertus
geboorteplaats en -datum
Deventer, 21 februari 1828
overlijdensplaats en -datum
Deventer, 7 november 1898
levensbeschouwing
Doopsgezind (vermoedelijk)
Partij/stroming
stroming(en)
- liberaal
- oud-liberaal
- anti-Takkiaan, 1894
Hoofdfuncties/beroepen
- advocaat te Deventer, vanaf 1850
- lid Provinciale Staten van Overijssel, van 5 juli 1859 tot 2 oktober 1864 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid gemeenteraad van Deventer, van 6 september 1859 tot 27 februari 1862
- wethouder van Deventer, van 3 september 1861 tot 27 februari 1862
- lid Gedeputeerde Staten van Overijssel, van 27 februari 1862 tot 2 oktober 1864
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1864 tot 1 oktober 1866 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 november 1866 tot 3 januari 1868 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 februari 1868 tot 6 juli 1872 (voor het kiesdistrict Deventer)
- minister van Financiën, van 6 juli 1872 tot 27 augustus 1874
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1877 tot 11 oktober 1884 (voor het kiesdistrict Deventer)
- wethouder (van financiën en toezicht op landerijen en landgoederen) van Deventer, van 1 november 1880 tot 8 november 1898
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 november 1884 tot 18 mei 1886 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juli 1886 tot 17 augustus 1887 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1887 tot 27 maart 1888 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 mei 1888 tot 20 maart 1894 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid gemeenteraad van Deventer, van 5 september 1893 tot 8 november 1898
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 mei 1894 tot 21 september 1897 (voor het kiesdistrict Deventer)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 maart 1898 tot 7 november 1898 (voor het kiesdistrict Deventer)
Partijpolitieke functies
overzicht
- voorzitter liberale (plenaire) Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1881 tot oktober 1884
- lid bureau der liberale Kamerclub, Tweede Kamer der Staten-Generaal, omstreeks 1886
Nevenfuncties
- voorzitter curatorium Gymnasium te Deventer
- voorzitter Atheneum-bibliotheek te Deventer
- bestuurder diverse ondernemingen
afgeleide functies, presidia etc.
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1872 tot april 1872
- tijdelijk secretaris van de ministerraad (kabinet-De Vries), van januari 1874 tot augustus 1874
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1878 tot november 1880
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de hoofdstukken I, II etc. en de Wet op de Middelen 1879 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor hoofdstuk VIIb (Financiën) 1879 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1881 tot november 1881
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1882 tot juni 1882
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1882 tot februari 1883
- lid Commissie van Rapporteurs over een onderzoek naar een door het Indische Gouvernement gesloten contract met de Billitonmaatschappij (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1882 tot februari 1883
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor hoofdstuk III (Buitenlandse Zaken) 1883 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de hoofdstukken I, II etc. en de Wet op de Middelen 1884 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1884 tot september 1884
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1885 tot februari 1886
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de begroting van Nederlands-Indië 1886 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de hoofdstukken I, II etc. en de Wet op de Middelen 1887 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1887 tot november 1887
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1888 tot maart 1888
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1890 tot november 1890
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1891 tot september 1891
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de hoofdstukken I, II etc. en de Wet op de Middelen (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (voor 1892, 1893 en 1894)
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1893 tot januari 1894
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1896 tot mei 1897
Opleiding
academische studie
- studie Atheneum te Deventer, van 5 oktober 1846 tot 1848
- Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op stellingen), Hogeschool te Utrecht, van 8 april 1848 tot 11 oktober 1850
Activiteiten
als parlementariër
- Sprak in de Tweede Kamer onder meer over financiële onderwerpen, waterstaat en onderwijs
- Drong steeds aan op lagere uitgaven voor defensie
- Diende in 1883 met Gleichman, De Jong, Van der Linden en De Ruiter Zijlker een initiatiefwetsvoorstel in tot invoering van een inkomstenbelasting. Dit voorstel bleef onafgedaan.
opvallend stemgedrag
- Behoorde in 1865 tot de minderheid van de liberalen die tegen de ontwerp-wet tot regeling van de uitoefening der geneeskunst stemde
- Stemde op 23 maart 1868 vóór de motie-Blussé van Oud-Alblas, die uitsprak dat de Kamerontbinding van 1867 niet in het landsbelang was geweest
- Behoorde in 1872 tot de 27 leden die vóór artikel 1 stemden van de ontwerp-wet over invoering van een inkomstenbelasting. Verwerping van het artikel was voor minister Blussé reden het wetsontwerp in te trekken.
- Behoorde in 1879 tot de veertien liberalen die zorgden voor verwerping van artikel 1 van de ontwerp-Kanalenwet. Die uitslag was voor minister Tak van Poortvliet reden het wetsvoorstel in te trekken en was de inleiding van de val van het kabinet-Kappeyne.
- Behoorde in 1880 tot de veertien leden die tegen de toelating van Schaepman als Kamerlid waren
- Behoorde in 1882 tot de zes liberalen die tegen een afkeurende conclusie van de commissie van rapporteurs over de Indische begroting stemden over het grondbezit van inlanders. Aanneming van deze conclusie was voor minister Van Goltstein reden om af te treden.
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Tijdens zijn ministerschap werd het evenwicht op de begroting (1872) hersteld. Verhoogde de uitgaven onder andere voor aanleg van spoorwegen, waterstaat en publieke werken, salarisverbeteringen en versterking van de marine.
- In 1874 verwierp de Tweede Kamer met 40 tegen 29 stemmen artikel 2 van zijn ontwerp-Muntwet, waardoor de zilveren standaard zou worden vervangen door de gouden standaard . Hij trok het wetsvoorstel daarop in.
Wetenswaardigheden
uit de privésfeer
- Woonde in de Sandrasteeg in Deventer lange tijd samen met zijn (ongehuwde) jongere zuster
- Zijn vader was schoolopziener, wethouder van Deventer en lid van Provinciale Staten van Overijssel
verkiezingen
- Versloeg in 1864 bij een tussentijdse verkiezing in het district Deventer na herstemming A.F. Vos de Wael (r.k.)
- Werd bij de algemene verkiezingen in 1866 en 1868 samen met G. Dumbar in de eerste stemmingsronde gekozen
- Werd in 1871 met bijna 75 procent van de stemmen gekozen. Versloeg onder anderen G.A. Vos de Wael (r.k.) en M.D. van Otterloo (a.r.)
- Versloeg in 1877 A. baron Schimmelpenninck van der Oye (a.r.)
- Versloeg in 1881 A.Ph.R.C. baron van der Borch van Verwolde (a.r.)
- Versloeg in 1888 C. baron van Hövell (rk) en A. baron Schimmelpenninck van der Oye (a.r.)
- Versloeg in 1891 J.H.A.M. Essink (r.k.)
- Versloeg in 1894 J. Stoffel (volkspartij)
- Werd in 1897 verslagen door J. Stoffel van de Volkspartij
- Versloeg in 1898 bij een tussentijdse verkiezing in het district Deventer na herstemming Th. Heemskerk (arp)
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 12 mei 1874
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- Castoretpollux, "In de Tweede Kamer. Portretten" (1881)
- C.J. de Bruyn Kops en M.E. Houck, "Mr. A. van Delden", in: Eigen Haard (1898)
- Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel I, 702
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd
vader
S. van Delden, Steven
geboorteplaats en/of -datum
Winterswijk, 7 augustus 1789
beroep vader
rentenier
moeder
E.E. Schutte, Engelina Elisabeth
geboorteplaats en/of -datum
Deventer, 7 januari 1789
