Mr. M.A. (Marianne) Tellegen

M.A. Tellegen
bron: Beeldbank Nationaal Archief

Invloedrijke eigengereide directeur van het Kabinet der Koningin, vertrouwelinge van Wilhelmina en vriendin van Juliana, functioneerde tevens als een soort politieke contactfunctionaris van het staatshoofd. Strijdbaar feministe en moedig leiding gevend aan het verzet. Zeer vertrouwelijke gesprekspartner van Drees en bevriend met Beel en prins Bernhard. Kwam tijdens de kwestie-Soestdijk (Hofmans-affaire) in een moeilijke positie door de eigen weg die haar 'chef' (Juliana) vaak ging. Was zowel thuis in het politieke establishment als in de literaire bohème. Plus royaliste que la reine.

functie(s) in de periode 1945-1959: directeur Kabinet van de Koning(in)

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Nevenfuncties
  5. Opleiding
  6. Wetenswaardigheden
  7. Publicaties van/over
  8. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Marie Anne (Marianne)

titulatuur en naam

Mr. M.A. Tellegen Marie Anne (Marianne)

geboorteplaats en -datum

Arnhem, 30 december 1893

overlijdensplaats en -datum

Amsterdam, 23 april 1976

levensbeschouwing

vrijzinnig-protestants

Partij/stroming

verwante partij

PvdA (Partij van de Arbeid)

Hoofdfuncties/beroepen

  • ambtenaar (adjunct-commies tweede klasse) afdeling waterstaat, onteigening, verkeer, Provinciale Griffie te Utrecht, van 15 mei 1920 tot 1922
  • ambtenaar (tijdelijk adjunct-commies) ter secretarie, gemeente Utrecht, 1921
  • ambtenaar (adjunct-commies) afdeling maatschappelijke aangelegenheden, gemeente Utrecht, van 1922 tot 1924
  • chef afdeling maatschappelijke aangelegenheden (hoogste rang: referendaris), gemeente Utrecht, van 1924 tot april 1942
  • directeur Kabinet der Koningin, van 15 oktober 1945 tot 1 juli 1959

Nevenfuncties

  • voorzitter VVAO (Vereniging van Vrouwen met een Academische Opleiding), van 1932 tot 1942
  • voorzitter CVVAV (Comité tot Verdediging van de Vrijheid van Arbeid voor de Vrouw) (in jaren dertig)
  • voorzitter Nederlands Vrouwencomité
  • lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot 16 november 1945
  • lid College van Curatoren Rijksuniversiteit Utrecht, van 1946 tot 1965

Opleiding

voortgezet onderwijs

  • h.b.s. te Amsterdam

academische studie

  • rechtswetenschap (gepromoveerd op stellingen), Rijksuniversiteit Utrecht, van september 1914 tot 8 maart 1920

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Zorgde in 1941 voor een leegloop van de Vereeniging voor Vrouwen met Academische Opleiding toen het joden werd verboden lid van die vereniging te zijn
  • Hield zich na haar ontslag onder meer bezig met huisvesting van joodse kinderen en bij de organisatie van "Vrij Nederland"
  • Speelde na het uitroepen van de spoorwegstaking in september 1944 een coördinerende rol bij het verstrekken van 'uitkeringen' aan de stakende spoorwegmensen
  • De eerste directeur van het Kabinet der Koningin die niet van adel was, de eerste vrouw en bovendien niet voortkomend uit de eigen staf
  • Eén der weinigen die Drees tutoyeerde en bij de voornaam aansprak
  • Schreef boven haar zakelijke correspondentie aan koningin Juliana "Lieve Chef" of "Lieve J."
  • Organiseerde in december 1949 in het Paleis op de Dam de bijeenkomst waarin Nederland de souvereiniteit aan Indonesië overdroeg

uit de privésfeer

  • In haar jonge jaren was zij bevriend met schrijvers als Frans Coenen en Carry van Bruggen
  • Haar grootvader, B.D.H. Tellegen, was hoogleraar staatsrecht in Groningen
  • Promoveerde bij prof. B.C. de Savornin Lohman
  • Zij woonde op Utrechts Maliebaan in een bovenwoning naast het pand waar het hoofdkwartier van de Duitse Sicherheitsdienst was geweest en was van daaruit zeer actief in het verzet

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

  • Dr. Max (schuilnaam in het verzet)
  • Judith (schuilnaam in het verzet)

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Utrecht, tot mei 1946
  • 's-Gravenhage, vanaf mei 1946

ridderorden

  • Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 2 juli 1952
  • Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 1 juli 1959

buitenlandse onderscheidingen

Medal of Freedom, met gouden palm (VS), 7 april 1953

Publicaties van/over

literatuur/documentatie

  • N. Cramer, "Het Kabinet der Koningin 1841-1991. Een staatkundig-historische schets", in: Ch. Dumas en H.P.R. Rosenberg, "Het Kabinet der Koningin. Geschiedenis van het instituut en het huis aan de Korte Vijverberg" (1991), 41
  • G.J. Röhmer, "M.A. Tellegen", in: "Utrechtse Biografieën", deel IV, 193
  • Mineke Bosch, "Tellegen, Marie Anne (1893-1976)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (digitale versie)
  • W. Weenink, "Een vrouw achter de troon. Marie Anne Tellegen 1893-1976" (2014)

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

archivalia

  • familiearchief Tellegen, Nationaal Archief
  • archief-M.A. Tellegen, Het Utrechts Archief

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

ongehuwd

vader

J.W.C. Tellegen, Jan Willem Cornelis

geboorteplaats en/of -datum

Groningen, 31 mei 1859

moeder

A.J.J. Fock, Alida Johanna Jacoba

geboorteplaats en/of -datum

Haarlem, 30 november 1865

familierelaties

  • Dochter van J.W.C. Tellegen, burgemeester van Amsterdam
  • Nicht van C.L.W. Fock, secretaris-generaal en Commissaris van de Koningin
  • Nicht (oomzegger) van D. Fock, Tweede en Eerste Kamerlid, Gouverneur-Generaal, minister
  • Kleindochter van C. Fock, Tweede Kamerlid, minister, burgemeester van Amsterdam, Commissaris der Koningin