Algemeene Bond (RKSP), RKSP, KVP
functie(s) in de periode 1925-1963: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer
Personalia
voornamen (roepnaam)
Leonardus Gerardus
titulatuur en naam
Mr. L.G. Kortenhorst Leonardus Gerardus
opmerkingen over de naam en/of titel
Intimi spraken hem aan met de koosnaam 'Rad'
geboorteplaats en -datum
Weesp, 12 november 1886
overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 13 januari 1963
levensbeschouwing
Rooms-Katholiek
Partij/stroming
partij(en)
- RKSP (Roomsch-Katholieke Staatspartij), tot 22 december 1945
- KVP (Katholieke Volkspartij), vanaf 22 december 1945
Hoofdfuncties/beroepen
- juridisch verslaggever, dagblad "De Telegraaf", van 1911 tot 1913
- leraar staathuishoudkunde, R.K. Handelsschool te Amsterdam, van 1911 tot 1913
- advocaat en procureur, advocatenkantoor "Goseling & Bünker" te Amsterdam, van 1913 tot 1919
- advocaat en procureur, geassocieerd met Mr. Th.I.K.M. Hiltermann, te Amsterdam, van 1919 tot 1925
- lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 27 januari 1925 tot 2 februari 1926
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 13 januari 1963
- advocaat en procureur, advocatenkantoor "Van der Loo, Deckers & Kortenhorst" te 's-Gravenhage, van 1925 tot 1950
- eigenaar adviesbureau Kortenhorst, van 1941 tot 13 januari 1963 (sociaal-economische adviezen)
- voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 13 augustus 1948 tot 13 januari 1963
gevangenschap/internering
geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint Michielsgestel, van 4 mei 1942 tot 15 mei 1942
Partijpolitieke functies
overzicht
- tweede secretaris RKSP-fractie, Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 mei 1936 tot 18 oktober 1945
- fractiesecretaris KVP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 oktober 1945 tot 12 augustus 1948
- lid partijbestuur KVP, van 1946 tot 1948
- lid partijraad KVP
Nevenfuncties
- redacteur Amsterdams studentenweekblad "Propria Cures"
- secretaris Voogdijraad te Amsterdam, van 1913 tot 1919
- secretaris ARKWV (Algemeene Roomsch-Katholieke Werkgeversvereeniging), van 1915 tot 3 januari 1946
- hoofdredacteur orgaan van de ARKWV
- secretaris R.K. Werkgeversvereeniging in de Metaalnijverheid, van 1917 tot 1948
- lid Commissie voor de Economische Politiek, omstreeks 1919
- lid Nijverheidsraad, omstreeks 1919 (nog in 1939)
- secretaris-penningmeester R.K. Sociale Studieclub, vanaf 1919 (medeoprichter)
- secretaris Staatscommissie inzake het Socialisatie-vraagstuk (Staatscommissie-Nolens), van 11 maart 1920 tot 2 april 1927
- lid Provinciale scheidsgerecht voor ambtenaren te Noord-Holland
- lid Raad van Commissarissen N.V. Hollandsche Grondkredietbank, van 1 augustus 1923 tot 8 november 1926
- lid Internationale Vereniging van Industriële Werkgevers
- lid curatorium "R.K. Lyceum voor Meisjes" te 's-Gravenhage
- medewerker "Dagelijkse Beurscourant"
- lid Raad van Toezicht Katholieke Economische Hogeschool te Tilburg, vanaf 1927 (nog in 1952)
- lid Rijkscommissie van advies voor werkverruiming, omstreeks 1928
- lid College van Toezicht, bedoeld in art. 119 der Ziektewet, van 1 augustus 1929 tot 1948
- plaatsvervangend lid Hoge Raad van Arbeid, omstreeks 1930 (nog in 1939)
- voorzitter Nederlands Eiercontrole Bureau, vanaf oktober 1930
- lid/voorzitter Raad van Commissarissen Koninklijke fabriek van rijtuigen en spoorwagens "J.J. Beynes" te Haarlem/Beverwijk, vanaf 1934
- lid adviescommissie uit de Hoge Raad van Arbeid inzake een voorontwerp wettelijke regeling inzake de verzekering tegen geldelijke gevolgen van werkloosheid, vanaf februari 1938
- voorzitter Rijkscommissie van advies voor Werkverruiming, vanaf 16 februari 1938
- lid Kerncommissie-Industrie, Bedrijfsradenwet, omstreeks 1938
- lid vaste commissie ex art 8 van de Wet op het algemeen verbindend en onverbindend verklaren van ondernemersovereenkomsten 1935, omstreeks 1938
- voorzitter overleg in arbeidszaken, omstreeks 1940
- penningmeester Nederlands Instituut voor Praeventieve Geneeskunde te Leiden
- voorzitter Raad van Commissarissen N.V. dagblad "Het Binnenhof", van 3 juli 1945 tot 11 juni 1948
- plaatsvervangend lid bestuur Fonds, bedoeld in art. 125 der Ziektewet, omstreeks 1946
- lid Raad van Toezicht Rijksverzekeringsbank, omstreeks 1946
- lid Staatscommissie Bezettingsrecht (Staatscommissie-Fockema Andreae), van 21 januari 1946 tot 17 september 1955
- lid College van Curatoren Rijksuniversiteit Leiden, van maart 1946 tot 1 oktober 1953
- lid Nederlandse delegatie naar de Vredesconferentie te Parijs, 1946
- lid/voorzitter Raad van Commissarissen scheepswerf Koninklijke Maatschappij "De Schelde" te Vlissingen, van 1947 tot 13 januari 1963
- lid Raad van Commissarissen N.V. IJsfabriek en Koelhuis "IJsvries" te IJmuiden, omstreeks 1948
- voorzitter Centraal Brouwerij Kantoor, van 1948 tot 1959
- columnist dagblad "De Tijd" (Haagse brieven), tot januari 1949
- columnist dagblad "De Volkskrant" (rubriek "Tussen Plein en Binnenhof"), van januari 1949 tot januari 1963
- voorzitter Raad van Commissarissen "Grasso's Koninklijke machinefabriek" te 's-Hertogenbosch, omstreeks 1958 tot 13 januari 1963
- lid Raad van Commissarissen N.V. APU (Algemene Publiciteits Unie), tot 13 januari 1963
- lid Raad van Commissarissen Dierlijke Afval Verwerking N.V., tot 13 januari 1963
- lid bestuur Vereniging voor Staatshuishoudkunde en Statistiek
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk Economische Zaken en Arbeid 1932 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Veiligheidswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1932 tot februari 1934
- voorzitter Bijzondere commissie voor de ontwerp-Veiligheidswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), tot februari 1934
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk IV (Justitie) 1936 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk X (Handel, Nijverheid en Scheepvaart) 1937 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter begrotingscommissie voor Scheepvaart (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 december 1945 tot 3 juni 1946
- voorzitter begrotingscommissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 september 1946 tot september 1947
- voorzitter Commissie van Rapporteurs over de voorstellen tot grondwetsherziening (Tweede Kamer der Staten-Generaal), juli 1948
- voorzitter vaste commissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 augustus 1948 tot 13 januari 1963
- voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 augustus 1948 tot 13 januari 1963
- voorzitter Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 augustus 1948 tot 13 januari 1963
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
erelid R.K. Studenten Vereniging "Sanctus Augustinus" te Leiden
Opleiding
voortgezet onderwijs
- gymnasium, R.K. "Sint Ignatius College" te Amsterdam, van 1899 tot 1905
academische studie
- rechtswetenschap (gepromoveerd op dissertatie), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1905 tot 9 juli 1913
Activiteiten
als parlementariër
- In Tweede Kamer trad hij op als specialist op het gebied van handelspolitiek, bedrijfsorganisaties en privaat- en strafrecht
- Interpelleerde in 1928 minister De Geer over de ongunstige econnomische toestand van Zeeuwsch-Vlaanderen en maatregelen om daarin verbetering te brengen
- Een door hem samen met Van den Heuvel (ARP), Weitkamp (CHU) en Bierema (LSP) ingediend initiatiefvoorstel inzake het verlenen van tijdelijke steun aan de beetwortelindustrie, werd op 31 oktober 1929 met 28 tegen 19 stemmen door de Eerste Kamer verworpen
- Trad in 1947 op als woordvoerder bij de behandeling van het wetsvoorstel Noodvoorziening Perswezen.
opvallend stemgedrag
- In 1927 stemden hij en Veraart als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel wijziging van bepalingen omtrent de naamloze vennootschap
- Behoorde in 1930 tot de twaalf leden van zijn fractie die tegen een amendement-Boon c.s. stemden dat de benoeming van vrouwen tot burgemeester of gemeentesecretaris mogelijk maakte
- Behoorde in 1931 tot de drie leden van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel tot wijziging van de Drankwet stemden
- Stemde in 1932 als enige van zijn fractie tegen de ontwerp-Wet op de bedrijfsraden
- In 1933 stemden hij en Goseling als enigen van hun fractie tegen een wetsvoorstel over tijdelijke maatregelen inzake evenredige vrachtverdeling in de binnenvaart
- Behoorde in 1935 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een (onaanvaardbaar verklaard, en aangenomen) amendement-Suring stemde over beperking van de bevoegdheid van de regering om in te grijpen in ambtenarensalarissen (lagere overheid)
- Stemde in 1948 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel tot herinvoering van de totalisator
- Behoorde in 1952 tot drie leden van zijn fractie die tegen een amendement-Serrarens stemden over de grondwettelijke mogelijkheid tot toetsing van wetten aan internationale verdragen
- Behoorde in 1954 tot de zeven leden van zijn fractie die vóór de ontwerp-Notariswet stemden
Wetenswaardigheden
algemeen
- Keerde zich in 1932 als enige van de RK-Kamerleden tegen de ontwerp-Bedrijfsradenwet, omdat hij tegen van 'bovenaf' ingestelde bedrijfsraden was. Hij pleitte voor uit de maatschappij voortgekomen organen.
- In de jaren dertig een fel bestrijder van het nationaal-socialisme. Werd in december 1935 door de Duitsers als ongewenst persoon geweerd uit een Nederlandse delegatie die in Duitsland over verlenging van een handelsverdag zou onderhandelen, wegens een uitlatingen tijdens een Kamerdebat. Hij had zich daarin zeer kritisch uitgelaten over het rechtssysteem en over de rechtspraak in Duitsland.
- Speelde met Stikker en De Bruijn een belangrijke rol bij de oprichting van de Stichting van de Arbeid
- Was actief in het door hem op 10 januari 1946 opgerichte Landelijk Comité voor Rechtszekerheid, een advies- en ombudsorgaan in verband met de Bijzondere Rechtspleging en Zuivering
- Verdedigde als advocaat in 1947 "De Telegraaf" in het proces bij de Commissie van de Perszuivering en in 1949 bij de Raad van Beroep inzake de Perszuivering
- Verdedigde in 1948 Pieter Menten, hoewel ook de Staat bij deze zaak betrokken was
- Werd op 12 augustus 1948 als eerste kandidaat op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap geplaatst. Hij kreeg 64 van de 91 stemmen. Op P.J.S. Serrarens werden 13 stemmen uitgebracht.
- Tijdens zijn voorzitterschap vond, in 1951, een verbouwing van de vergaderzaal plaats en werd, in 1953, het Reglement van Orde vernieuwd, waarbij onder meer het commissiestelsel werd uitgebreid
- Verliet in 1953 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over het wetsvoorstel Goedkeuring van het Verdrag tot oprichting van de Europese Defensie Gemeenschap
- Adviseerde in mei 1955 als Kamervoorzitter, anders dan fractievoorzitter Romme, om de breuk in het derde kabinet-Drees te lijmen. Deze opstelling werd hem door Romme en Beel niet in dank afgenomen.
- Was in het najaar van 1955 enige tijd afwezig omdat hij vanwege ziekte in de Ursula-kliniek te Wassenaar verbleef
- Zijn voorstel om, tegen de zin van het demissionaire kabinet, op 15 december 1958 de behandeling van een fiscaal wetsvoorstel voort te zetten, leidde tot ernstige kritiek van PvdA-fractievoorzitter Burger. (Demissionair) minister Hofstra van Financiën liet tijdens de vergadering schriftelijk weten niet bij de behandeling aanwezig te zullen zijn. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel verliet de PvdA-fractie (samen met de CPN-fractie) de zaal, waarna het quorum om het voorstel af te handelen ontbrak.
- In maart 1959 besloot de PvdA-fractie uit protest tegen de gang van zaken in december 1958 bij de voordracht voor het voorzitterschap niet op Kortenhorst, maar op zijn fractiegenoot Fens te stemmen. Dit herhaalde zich in september 1959 en 1960.
- Kwam in december 1959 in conflict met de PvdA-fractie over de samenstelling van de Kamercommissie die de behandeling van de 'toto-wet' moest voorbereiden. Hij verving de door de PvdA voorgedragen leden Vrolijk en Kleijwegt door hun geestverwanten Van den Tempel en Scheps, omdat Vrolijk en Kleijwegt lid waren geweest van de Staatscommissie-Loterwijwet.
- Afwezig wegens ziekte vanaf 18 december 1962
- Werd op 15 januari 1963 in de Tweede Kamer door waarnemend voorzitter Bommer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij minister-president De Quay.
uit de privésfeer
- Was tijdens de Bezetting betrokken bij een illegaal weekblad over sociale, economische en financiële vraagstukken
- Een zoon van hem was gehuwd met een dochter van Eerste Kamerlid J.A.J. Barge
anekdotes en citaten
- Toen in 1959 de PvdA bij de verkiezing van de Tweede Kamervoorzitter niet haar stemmen op hem uitbracht, was er 's avonds in Amsterdam de jaarlijkse reünie van zijn dispuut Beets. Hij trof daar het PvdA-Kamerlid Nederhorst aan, ook een reünist van Beets. Hij stak zijn hand uit en zei: "Gerard, sans rancunes".
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
IJsbrand de Vries (schuilnaam in illegale pers)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Weesp, tot 1903
- Amsterdam, Joh, Verhulststraat 60, van 1903 tot 1913
- Amsterdam, Keizersgracht 456, vanaf 1913
- Arnhem (ingekwartierd in huis schoonouders, tijdens officiersopleiding)
- Arnhem, Steinstraat 2 (korte tijd)
- Arnhem, Frombergstraat 25, van september 1916 tot 1920
- Heemstede, G. van Hogendorpstraat 8, omstreeks 1920 tot 1925
- 's-Gravenhage, Jan van Nassaustraat 107, van 1925 tot 1927
- 's-Gravenhage, Badhuisweg 230, van 1927 tot 1937
- 's-Gravenhage, Josef Israëlslaan 47, van 1943 tot 1945 (heette toen op last van de bezetter 'Thorn Prikkerlaan')
- 's-Gravenhage, Alexanderstraat (kantooradres advocatenkantoor Kortenhorst en Van der Loo)
- 's-Gravenhage, Nassau Zuilensteinstraat 7, van 1937 tot 13 januari 1963 (kantooradres op nummer 9)
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1933
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 29 april 1956
buitenlandse onderscheidingen
Commandeur in de Orde van de H. Gregorius de Grote, 1935 (t.g.v. lustrum van de ARKWV)
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid dispuut "Beets", van het Amsterdamsch Studentencorps (Sloeg de jaarlijkse reünie nooit over)
- rector Amsterdamsch Studentencorps
- preses R.K. Studentenvereniging "Sint Thomas"
hobby's
- toneelspel (in studententijd)
- wintersport
militaire dienst
- dienstplichtig militair (later korporaal), artillerie, van 1910 tot 1911
- griffier van de krijgsraad te velde in Arnhem, van 1914 tot 1918 (gemobiliseerd)
- tweede luitenant voor speciale diensten, vanaf 1915
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Bevoegdheid van den rechter om ongestraft te laten" (dissertatie, 1913)
- "Ondernemersovereenkomsten (kartels, trusts, syndicaten en conventies)" (1917)
- "Reorganisatie der Kamers van Koophandel" (1919)
- "Huisvesting valide arbeiders, wier welstand beneden die der georganiseerde arbeiders ligt" (1923)
- "Voortbrenging, werkloosheid en loonpolitiek" (1925)
- "Het belang der nijverheid bij actieve handelspolitiek" (1927)
- "Het belang van kartel en trust voor Nederland" (1928, samen met M.J. van Rooij)
- "De collectieve arbeidsovereenkomst" (1930, 1938)
- "Actieve handelspolitiek (Pro en Contra)" (1932)
- "Was samenwerking met de vijand geoorloofd?" (1945)
- "Schets eener parlementaire geschiedenis van Nederland", deel V (1945-1946)
literatuur/documentatie
- A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 14
- J.P. Gribling, "Kortenhorst, Leonardus Gerardus (1886-1963)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 317
- Parlementaire Geschiedenis van Nederland, band C, 1619
- Wie is dat? 1931, 1938, 1948, 1956
- Ned. Patriciaat, 1964
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
- archief-Kortenhorst, Nationaal Archief
- familie-archief bij familie Kortenhorst
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Arnhem, 28 oktober 1915
echtgeno(o)t(e)/partner
D.M. Woltersom, Dorothea Magdalena (Dora)
kinderen
3 zoons en 1 dochter
vader
Dr. G.P.T. Kortenhorst, Gerhardus Petrus Timotheus (Gerrit)
geboorteplaats en/of -datum
Kuinre (Ov.), 5 april 1846
beroep vader
huisarts te Weesp
moeder
Ch.H.J. Sloot, Christina Hendrika Josephina (Chrisje) (tweede echtgenote van vader)
geboorteplaats en/of -datum
Soerabaja (Ned.-Indië), 23 maart 1858
broers en zusters
5 broers
beroep grootvader (vaderskant)
notaris te Kuinre (Ov.)
beroep grootvader (moederskant)
hoofdonderwijzer in Nederlands-Indië
