conservatief-liberaal
functie(s) in de periode 1884-1897: minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Jacobus Petrus
titulatuur en naam
Mr. J.P. Sprenger van Eyk Jacobus Petrus
geboorteplaats en -datum
Hilvarenbeek, 20 januari 1842
overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 21 maart 1907
levensbeschouwing
Nederlands Hervormd
Partij/stroming
stroming(en)
liberaal
Hoofdfuncties/beroepen
- surnumerair der registratie en domeinen, van 1862 tot 1 april 1866
- ontvanger der registratie en domeinen te Tholen, van 1 april 1866 tot 1871
- inspecteur derde klasse der registratie en domeinen, ministerie van Financiën, van 1 februari 1871 tot maart 1872
- toegevoegd als deskundige bij een onderzoek naar financieel beheer, belastingwezen en administratie in Nederlands-Indië, van maart 1872 tot januari 1873 (onderzoek door P.H.B. Motké)
- belast met herziening van het comptabiliteitsbeheer in Nederlands-Indië, van 1873 tot 15 september 1874
- hoofdinspecteur en directeur der Financiën van Nederlands-Indië, van 15 september 1874 tot 1 juni 1877
- algemeen secretaris, Algemeene Secretarie van het Gouvernement te Buitenzorg (Ned.-Indië), van 1 juni 1877 tot 1 augustus 1879
- lid Raad van Nederlandsch-Indië, van 1 augustus 1879 tot 20 januari 1884
- minister van Koloniën, van 27 februari 1884 tot 21 april 1888 (benoemd bij K.B. van 2 januari 1884)
- ambteloos, van april 1888 tot mei 1894
- lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 28 maart 1893 tot 9 mei 1894
- minister van Financiën, van 9 mei 1894 tot 27 juli 1897 (formeel ontslag per 26 juli 1897)
- directeur-generaal Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen ("S.S."), van 1 juli 1900 tot 20 maart 1907
- directeur NCS (Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij), van 1 juli 1900 tot 20 maart 1907
Nevenfuncties
- redacteur "Staatkundig en Staathuishoudkundig Weekblad", vanaf 1892
- lid Centrale Commissie voor de Statistiek, omstreeks 1901
Opleiding
hoger beroepsonderwijs
- opleiding surnumerair der registratie, tot 1862 (bij zijn oom Van Meurs, ontvanger te Zwolle)
- notariaat
academische studie
- Romeins en hedendaags recht (niet voltooid), Hogeschool te Utrecht, vanaf 25 september 1863
eredoctoraten
- rechtsgeleerdheid, Rijksuniversiteit Utrecht, 22 juni 1886 (t.g.v. het 250-jarig bestaan)
Activiteiten
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Benoemde in 1884 O. van Rees tot Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1896 een nieuwe Wet op de personele belasting tot stand. Grondslagen voor de belastingheffing werden de huurwaarde van de woning, haardsteden (kachels), meubels, dienstboden en paarden. Hierdoor werden eigenaren van duurdere woningen zwaarder en eigenaren van kleinere woningen lichter belast.
- Bracht in 1897 samen met minister Van Houten de Wet tot regeling der financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten (Stb. 156) tot stand. De rijksbijdrage aan gemeenten werd verhoogd, er kwam een uitkering per inwoner. Gemeenten kregen de mogelijkheid tot het heffen van onder meer een plaatselijke inkomstenbelasting en een forensenbelasting.
- Bracht in 1897 een nieuwe Wet inzake de accijns op suiker tot stand. Hierdoor moest de positie van de Nederlandse suikerfabricage ten opzichte van het buitenland worden versterkt.
- Bracht in 1897 een wet tot verhoging van de opbrengst van het zegelrecht op effecten tot stand. Deze wet zou in werking treden na totstandkoming van de wet tot afschaffing van de rijkstollen (in 1900).
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was als lid van de Raad van Nederlandsch-Indië belast met het doen van voorstellen tot herziening van het belastingstelsel in Nederlandsch-Indië
- Was directeur-generaal van de Staatsspoorwegen tijdens de spoorwegstaking van 1903 en trad hard op tegen stakers, van wie velen werden ontslagen of geschorst
uit de privésfeer
- Hij kon zijn studie niet voltooien, omdat zijn dissertatie verloren ging door brand
woonplaats(en)/adres(sen)
- Utrecht, tot 20 april 1866
- 's-Gravenhage, van 20 april 1866 tot 11 januari 1872
- Batavia, van 11 januari 1872 tot 29 februari 1884
- 's-Gravenhage, van 29 februari 1884 tot 3 juli 1900
- Hilversum, vanaf 3 juli 1900
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Wetgeving op het recht van successie en van overgang bij overlijden" (1886)
- "De rijks- en gemeentebelastingen in Nederland" (1891)
- "De Wet op de vermogensbelasting" (1893)
- "De Wet ter belasting van bedrijfs- en andere inkomsten" (1893)
literatuur/documentatie
- Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel V, 792
- Ned. Patriciaat, 1912
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Enkhuizen, 22 oktober 1868 (echtgenote overleden 27 juni 1883)
- gehuwd (tweede huwelijk) te 's-Gravenhage, 2 juni 1886
echtgeno(o)t(e)/partner
L.C.E. de Roo, Louise Cornelia Elisabeth
2e echtgeno(o)t(e)/partner
F.J.A.D. de Neve, Françoise Johanna Aletta Dina
kinderen
1 zoon en 1 dochter uit tweede huwelijk
vader
J.J. Sprenger van Eyk, Jacob Johannes
geboorteplaats en/of -datum
Rotterdam, 28 juli 1812
beroep vader
predikant
moeder
W.C. Heshusius, Wilhelmina Carolina
geboorteplaats en/of -datum
Roermond, 20 januari 1819
familierelaties
