PvdA
functie(s) in de periode 1946-1966: lid Eerste Kamer, voorzitter Eerste Kamer, minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Jan Anne (Jan)
titulatuur en naam
Mr. J.A. Jonkman Jan Anne (Jan)
geboorteplaats en -datum
Utrecht, 13 september 1891
overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 27 juni 1976
levensbeschouwing
Remonstrants
Partij/stroming
partij(en)
- partijloos, tot juli 1946
- PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf juli 1946
Hoofdfuncties/beroepen
- buitengewoon substituut-griffier, Landraad te Meester Cornelis (Nederlands-Indië), van 16 september 1919 tot 1 september 1921
- buitengewoon voorzitter Landraad te Tebing Tinggi (Nederlands-Indië), vanaf 1 december 1920
- buitengewoon substituut-officier van justitie, Raad van Justitie te Medan (Nederlands-Indië), van 1 september 1921 tot 1 december 1921
- voorzitter Landraad te Medan (Nederlands-Indië), van 1 september 1921 tot 1 december 1921
- substituut-officier van justitie, Raad van Justitie te Semarang (Nederlands-Indië), vanaf 1 december 1921
- ambtenaar ter beschikking van de directeur van Onderwijs en Eredienst (Nederlands-Indië), tot 1 maart 1928
- buitengewoon substituut-officier van justitie, Raad van Justitie te Batavia (Nederlands-Indië), van 1 maart 1928 tot 1 juli 1931
- lid Volksraad van Nederlands-Indië, van 16 mei 1927 tot 15 mei 1931
- officier van justitie te Makassar (Nederlands-Indië), van 1 juli 1931 tot 16 april 1938
- officier van justitie te Semarang (Nederlands-Indië), van 16 april 1938 tot maart 1942
- voorzitter Volksraad van Nederlands-Indië, van 21 april 1939 tot maart 1942
- ambteloos, van augustus 1945 tot juli 1946
- minister van Overzeese Gebiedsdelen, van 3 juli 1946 tot 7 augustus 1948
- lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 20 september 1966
- voorzitter Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 1 juni 1951 tot 20 september 1966 (benoemd bij K.B. van 28 mei 1951)
gevangenschap/internering
geïnterneerd Japans gevangenenkamp te Bandoeng, van maart 1942 tot augustus 1945
Nevenfuncties
- voorzitter Indonesisch Verbond van Studeerenden te Leiden, vanaf 1917
- medewerker "De Stuw", blad van de Vereeniging tot bevordering van de maatschappelijke en staatkundige ontwikkeling van Nederlandsch-Indië, vanaf 1930 (medeoprichter)
- lid commissie voor de herziening van het strafprocesrecht in Nederlands-Indië, tot oktober 1931
- vicevoorzitter Staatscommissie onderzoek Grondwetsherziening vanwege hervorming van de staatkundige structuur van het Koninkrijk (Staatscommissie-Beel), van 29 september 1947 tot maart 1948
- lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-Van Schaik), van april 1950 tot 1954
- voorzitter Garantiewetcommissie, vanaf augustus 1950 (nog in 1966)
afgeleide functies, presidia etc.
- lid commissie van voorbereiding voor de voorstellen tot Grondwetsherziening inzake Nederlands-Indië en het ontwerp-Unieverdrag (Commissie van Negen) (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van augustus 1948 tot november 1949
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 22 maart 1949 tot 20 september 1949
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 28 maart 1950 tot 19 september 1950
- voorzitter commissie van rapporteurs voor het wetsvoorstel Interimregeling voor de Nederlandse Antillen (Eerste Kamer der Staten-Generaal), juli 1950
- voorzitter Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1 juni 1951 tot 20 september 1966
- voorzitter Commissie voor Huishoudelijke Aangelegenheden (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1 juni 1951 tot 20 september 1966
- voorzitter vaste commissie voor de Buitenlandse Politiek (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 1 juni 1951 tot 20 september 1966
- voorzitter vaste commissie voor Uniezaken (Zaken Overzee) (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 25 september 1952 tot 27 oktober 1959
- voorzitter vaste commissie voor Nederlands Nieuw-Guinea (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 27 oktober 1959 tot 15 september 1962
- voorzitter vaste commissie voor de betrekkingen met Suriname en de Nederlandse Antillen (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 27 oktober 1959 tot 20 september 1966
- voorzitter Commissie voor de begrotingsbehandeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 16 januari 1962 tot 20 september 1966
Opleiding
voortgezet onderwijs
- gymnasium te Utrecht, tot 1910
academische studie
- rechtswetenschap (kandidaats), Rijksuniversiteit Utrecht, van 1910 tot 1911
- rechten, Universiteit van Toulouse, van 1913 tot 1914
- rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Leiden, van 16 oktober 1914 tot 12 juli 1918
postacademisch onderwijs
- opleiding voor de Indische rechterlijke macht, Rijksuniversiteit Leiden, van 16 oktober 1915 tot 1919
Activiteiten
als parlementariër
- Hield zich in de Eerste Kamer tot zijn voorzitterschap onder meer bezig met overzeese gebiedsdelen
- Was in 1949 woordvoerder van de PvdA tijdens het debat over de Soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië
- Verliet in 1951 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over het wetsvoorstel nationaliteit en ingezetenschap
- Verliet in 1954 de voorzittersstoel om deel te kunnen nemen aan een debat over het wetsvoorstel Goedkeuring van het Verdrag tot oprichting van de Europese Defensie Gemeenschap
- Verliet in 1954 de voorzittersstoel om het woord te kunnen voeren over het wetsvoorstel Goedkeuring Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
opvallend stemgedrag
- Stemde in 1954 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel Goedkeuring van het Verdrag tot oprichting van de Europese Defensie Gemeenschap
- Behoorde in 1963 tot de drie leden van zijn fractie die vóór het wetsvoorstel goedkeuring van het Generalbereinigungs-verdrag met Duitsland stemden
- Behoorde in 1965 tot de vier leden van zijn fractie die vóór een wijziging van de Warenwet (uitbreiding rol bedrijfschappen) stemden
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Legde op 10 december 1946 in de Tweede Kamer een verklaring af over de ontwerp-overeenkomst van Linggadjati. De toelichting was de Nederlandse interpretatie ('aankleding') van het akkoord, waarbij uitvoering afhing van nader uit te werken beginselen. Verder werd een aparte status voor Nieuw-Guinea gesuggereerd. Bracht tevens een brief uit met een toelichting op de ontwerp-overeenkomst. (kamerdossier 367)
- Verdedigde het Akkoord van Linggadjati in de Tweede Kamer, maar daarbij werd wel de - ook door Jonkman gewenste - Nederlandse uitleg ervan aanvaard door aanneming van de motie-Romme/Van der Goes van Naters. Erkenning van de Republiek Indonesia zou alleen plaatsvinden als die instemde met vorming van een soevereine Nederlands-Indonesische Unie met aan het hoofd de Nederlandse koning(in).
- Legde op 21 maart 1947 een regeringsverklaring af, waarin werd meegedeeld dat de Commissie-Generaal door de regering gemachtigd was het Akkoord van Linggadjati te ondertekenen
- Bewerkstelligde in 1948 het ontslag van Gouverneur P.A. Kasteel van de Nederlandse Antillen en benoemde ir. L.A.H. Peters als diens opvolger
- Bracht in 1948 nieuwe bestuursregelingen voor Suriname en de Nederlandse Antillen tot stand, waarbij onder andere de bestuursorganen grotere bevoegdheden kregen, het aantal Statenleden werd uitgebreid, het kiesrecht voor de Staten werd uitgebreid en Suriname en de Antillen vertegenwoordigers kregen in Nederland.
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1946 de Wet tot instelling van de Commissie-Generaal voor Nederlands-Indië tot stand. Hierdoor kon een commissie van drie leden (Schermerhorn, F. de Boer en Van Poll) worden benoemd, die tezamen met de Luitenant-Gouverneur-Generaal Van Mook onderhandelde met vertegenwoordigers van de Republiek Indonesia. Uit deze onderhandelingen kwam het Akkoord van Linggadjati (1946) tot stand. (256)
- Bracht in 1947 samen met minister Lieftinck de Wet stichting Welvaartsfonds Suriname (Stb. H 285) tot stand. Met ingang van 1947 werd vijf jaar f. 8 miljoen in een fonds gestort om de Surinaamse economie te steunen. (379)
Wetenswaardigheden
algemeen
- Streefde in zijn Indiëpolitiek meer dan zijn voorganger Logemann naar een voor Nederland gewenste uitkomst, in plaats van naar het voorkomen van een gewapend conflict met de Republiek Indonesië
- Maakte van 3 tot en met 24 mei 1947 met Beel een reis naar Nederlands-Indië
- Tijdens zijn ministerschap vond de eerste politionele actie plaats (20 juli-4 augustus 1947), die uitvoering van het Akkoord van Linggadjati moest afdwingen
- Moest zich tussen september en 3 november 1947 wegens ziekte laten vervangen door Beel. Kreeg in november 1947 een minister zonder portefeuille naast zich en tevens ging Beel zich vanaf september 1947 meer bemoeien met de grote lijnen van het Indië-beleid
- Zijn beëdiging als Kamerlid (in verband met zijn voorzitterschap) in november 1956 moest plaatsvinden op Sicilië, alwaar de koningin vakantie hield. Uitte in zijn aanvaardingsrede zijn ongenoegen over deze gang van zaken.
uit de privésfeer
- Zijn zoon Hans (P.J.H. Jonkman) was ambassadeur in Londen en grootmeester van het Huis der Koningin
- Zijn oudste zoon was gehuwd met de jongste dochter van A.A. van Rhijn, minister, staatsraad en Tweede Kamerlid
anekdotes en citaten
- Stond bekend om zijn geestige, maar ook fraai geconstrueerde tafelredes
verkiezingen
- Werd in 1948, 1951, 1952, 1956, 1960 en 1963 gekozen door Groep II: Gelderland, Overijssel, Groningen en Drenthe
woonplaats(en)/adres(sen)
- Nederlands-Indië, van 1919 tot 1945
- Weltevreden (Ned.-Indië), Laan de Bruijn Kops, omstreeks 1930
- Scheveningen, Gentsestraat 108, vanaf december 1945 (nog in 1960)
- 's-Gravenhage, Schoutenstraat 61, omstreeks november 1960 (nog in 1966)
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 17 augustus 1940
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 13 oktober 1948
- Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 6 januari 1964 (ter gelegenheid van 400 jaar Staten-Generaal)
- Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 8 september 1966
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid Utrechtsch Studenten Corps, van 1910 tot 1911
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Indonesisch-nationale grondslag van het onderwijs ten dienste der inlandsche bevolking" (dissertatie, 1918)
- "Het oude Nederlands-Indië. Nederland en Indonesië beide vrij. Memoires" (2 delen, 1971-1977)
literatuur/documentatie
- F.G. van Baardewijk, "Jonkman, Jan Anne (1891-1976)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 280
- M.D. Bogaarts, "De periode van het kabinet-Beel 1946-1948. Nederlands-Indië", Band D (eerste en tweede helft)
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
archief-Jonkman, Nationaal Archief
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Semarang (Ned.-Indië), 10 juli 1922
echtgeno(o)t(e)/partner
J.L.M. de Bruïne, Johanna Lina Margaretha
kinderen
3 zoons en 1 dochter
vader
Dr. H.F. Jonkman, Hendrikus Franciscus
geboorteplaats en/of -datum
Leeuwarden, 30 maart 1846
beroep vader
directeur Rijks HBS te Utrecht
moeder
A.M.F. van Gorkom, Anna Margaretha Francisca
geboorteplaats en/of -datum
Bandoeng (Ned.-Indië), 5 augustus 1865
beroep grootvader (moederskant)
directeur Kina-cultuur te Bandoeng, vanaf 1864
