ARP
functie(s) in de periode 1921-1960: lid Eerste Kamer, fractievoorzitter EK
Personalia
voornamen (roepnaam)
Anne (Anne)
titulatuur en naam
Mr. A. Anema Anne (Anne)
geboorteplaats en -datum
Minnertsga (gem. Het Bildt), 10 februari 1872
overlijdensplaats en -datum
Haarlem, 18 februari 1966
begraafplaats en -datum
Driehuis-Westerveld, 23 februari 1966
levensbeschouwing
Gereformeerd
Partij/stroming
partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)
Hoofdfuncties/beroepen
- advocaat te Leeuwarden, vanaf 1897
- advocaat te Amsterdam, tot september 1904
- hoogleraar burgerlijk recht (sinds 1921 tevens leeropdrachten staatsrecht en volkenrecht), Vrije Universiteit te Amsterdam, van 18 oktober 1904 tot 1 oktober 1945 (benoemd 18 augustus 1904; hoogleraarschap feitelijk geëindigd in 1943 met sluiting Universiteit)
- raadsheer-plaatsvervanger Gerechtshof te Amsterdam, van 16 december 1919 tot 1942
- lid politieke hoofdredactie "De Standaard", antirevolutionair dagblad voor Nederland, van 10 november 1920 tot 1 april 1922
- lid Eerste Kamer der Staten-Generaal voor Zuid-Holland, van 20 september 1921 tot 20 september 1960 (in 1921-1923 voor Zuid-Holland; onderbreking van twee maanden in 1926)
- fractievoorzitter ARP Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 20 januari 1925 tot 20 september 1926
- fractievoorzitter ARP Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1929 tot 20 september 1960
Partijpolitieke functies
overzicht
- redacteur "Christelijke Stemmen" (orgaan van de Bond van A.R.-Propagandaclubs), vanaf 1905
- lid ARP-commissie herziening programma en statuten, van oktober 1907 tot mei 1916
- lid Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van april 1909 tot 1921
- redacteur "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting ter bevordering van de studie der antirevolutionaire beginselen, van oktober 1924 tot 1941
- lid ARP-Commissie voor Buitenlandse politiek, omstreeks 1948
- erelid ARP, van 28 oktober 1961 tot 18 februari 1966
Nevenfuncties
- secretaris van dr. A. Kuyper
- redacteur dagblad "De Rotterdammer", van 1910 tot 1920
- lid Staatscommissie tot voorbereiding van de herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Staatscommissie-Gratama), vanaf 25 november 1911
- lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-Ruys de Beerenbrouck), van 20 december 1918 tot 27 oktober 1920
- lid rijkscommissie voor dramatische kunsten (commissie-Feith), van 1919 tot april 1920
- politiek redacteur dagblad "De Standaard", Antirevolutionair dagblad voor Nederland, van 1919 tot 1922 (had samen met Colijn, Idenburg, Schouten, De Wilde en A. Zijlstra de leiding van de politieke redactie)
- voorzitter Staatscommissie inzake de positie van kerkgenootschappen, van 16 april 1921 tot 6 mei 1922
- lid Staatscommissie kostenbesparing Hoger Onderwijs (Staatscommissie-Colijn/Lorentz), van 24 februari 1923 tot juli 1924
- voorzitter Calvinistische Juristen Vereeniging (vereniging van oud-studenten), vanaf april 1923 (oprichter)
- lid Staatscommissie voorbereiding Codificatie Internationaal Privaatrecht, vanaf 25 februari 1924 (nog in 1930)
- lid Commissie van advies voor volkenrechtelijke vraagstukken, vanaf 25 februari 1924
- lid commissie van advies over de vraag of artikel 2 van de beginselen in de statuten van de VU behoren tot het goddelijk gezag der Heilige Schrift gelijk de Gereformeerde Kerken in Nederland in haar vergaderingen belijden en handhaven, Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gerefermeerden Grondslag, omstreeks 1928
- voorzitter Vereeniging voor Volkenbond en Vrede, omstreeks 1929
- lid permanente verzoeningscommissie Nederland-Fins Verzoeningsverdrag, vanaf augustus 1929
- hoofdredacteur "De Standaard", Antirevolutionair dagblad voor Nederland, van 30 mei 1933 tot 2 oktober 1939
- lid Permanent Hof van Arbitrage, van september 1933 tot 1966 (benoemd bij K.B. van 7 augustus 1933)
- lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936
afgeleide functies, presidia etc.
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 7 april 1926 tot 21 september 1926
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 21 december 1926 tot 22 maart 1927
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 28 juni 1934 tot 18 september 1934
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 19 september 1946 tot 17 maart 1948
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 22 juni 1948 tot 20 september 1949
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 28 december 1949 tot 28 maart 1950
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 19 september 1950 tot 8 januari 1952
- lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 16 april 1952 tot 15 september 1960
- voorzitter commissies van rapporteurs voor de algemene beschouwingen over de rijksbegrotingen voor 1955, 1957 en 1958 (Eerste Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter commissie van rapporteurs voor de begroting van Buitenlandse Zaken 1959 (Eerste Kamer der Staten-Generaal)
Opleiding
voortgezet onderwijs
- Stedelijk Gymnasium te Leeuwarden, tot juni 1889
academische studie
- klassieke letteren (gedurende korte tijd), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam
- klassieke letteren (gedurende korte tijd), Vrije Universiteit te Amsterdam, vanaf 17 september 1889
- rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Leiden, van 25 september 1891 tot 20 december 1894
Activiteiten
als parlementariër
- Was buitenland-woordvoerder van de ARP-Eerste Kamerfractie. Met name specialist op het gebied van het volkenrecht.
- Sinds juli 1946 oudste lid in jaren en als zodanig plaatsvervangend voorzitter van de Eerste Kamer. Verving in verband met ziekte Eerste Kamervoorzitter Kranenburg van december 1946 tot maart 1947.
opvallend stemgedrag
- In 1922 stemden hij en Diepenhorst als enigen van hun fractie bij de eerste lezing vóór het wetsvoorstel tot herziening van het kiesrecht van de Eerste Kamer (hoofdstuk III van de Grondwet)
- Stemde in 1927 vóór het (verworpen) wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag met België
- In 1928 stemden hij en De Veer als enigen van de ARP-fractie vóór het wetsvoorstel inzake de vereniging van de ministeries van Marine en Oorlog
- In 1937 behoorden hij en Diepenhorst tot de minderheid van hun fractie die vóór de ontwerp-Pachtwet stemde
Wetenswaardigheden
algemeen
- Schreef in de dagen van Kuyper tal van "driestarren" in "De Standaard"
- Uitte in november 1915 samen met Bavinck, Diepenhorst, Heemskerk en De Vries in de brochure 'Leider en leiding in de A.R. Partij' kritiek op het leiderschap van Abraham Kuyper. Zij pleitten voor een minder dominante leiding en meer vrijheid voor de leden.
- Werd in 1932 gepasseerd voor het lidmaatschap van de Raad van State. Het ging om de vacature-Fabius (ARP). Benoemd werd CHU'er J. Schokking.
- Bezocht, hoewel hij fractievoorzitter was, de laatste jaren van zijn Kamerlidmaatschap geen fractievergaderingen meer.
uit de privésfeer
- Zijn moeder was een nicht van L.W. de Vries, Tweede en Eerste Kamerlid
- Was in 1911 medeoprichter van het tijdschrift "Stemmen des Tijds"
anekdotes en citaten
- Sprak met een enigszins overslaande stem. '... zijn stem is van zulk een volume, zijn woorden zijn van zulk een indringende kracht, dat zij de ganse zaal vullen en tot in alle hoeken, ook op de balkons, zonder enige moeite zijn te volgen (...) hier is een man aan het woord, die aan een onwrikbare beginselvastheid een bijzondere breedheid van visie weet te paren; een politicus maar tevens een man van wetenschap, die gewend is bepaalde gedachten te poneren en deze langs lijnen van logisch redeneren toe te lichten en uit te bouwen.'
- Speelde met de taal, liefst voor een shockeffect
- Liet zich niet door zijn omgeving voorschrijven wat hij te doen had, maar wijdde zich, zonder zijn verplichtingen te verwaarlozen, vooral aan wat hemzelf zinvol en de moeite waard leek
- De AK Eerste Kamerfractie onder Anema vergaderde haast nooit: 'Anema had het land aan zulke bijeenkomsten en bovendien was hij doodsbenauwd dat iemand te lang van stof zou worden (...) hij wilde niet dat EK het politieke voortouw nam of bij kabinetsformaties betrokken werd. Anema wilde zelf zoveel mogelijk zijn persoonlijke vrijheid van handelen gewaarborgd zien. Hij dacht: ik wil niet in afspraken worden betrokken, en liefst onze gehele fractie niet.' Een wijs en voorzichtig man met een enigszins gevoelige inslag, maar hij had een vreselijke hekel aan preken.'
verkiezingen
- Werd in december 1902 bij tussentijdse verkiezingen voor de Tweede Kamer in het district Amsterdam III verslagen door P.J. Troelstra (sdap) en J.W. IJzerman (lib.unie)
- Werd in 1921 bij een tussentijdse verkiezing in Provinciale Staten van Zuid-Holland met 38 van de 69 stemmen gekozen. Op Th. Stoop (sdap) werden 18 stemmen uitgebracht en op A. Plate (lib) 11 stemmen.
- Werd in 1922 bij de verkiezing van Eerste Kamerleden in Provinciale Staten van Zuid-Holland met 40 van de 69 stemmen herkozen. Op Th. Stoop (sdap) werden 17 stemmen uitgebracht en op P. Rink (lib.) acht stemmen.
- In 1923, 1926, 1932, 1937, 1946, 1948, 1951, 1952 en 1956 tot Eerste Kamerlid gekozen door Groep IV: Zuid-Holland
niet-aanvaarde politieke functies
- minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, maart 1926 (geweigerd, tijdens de formatiepoging van J. Limburg)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Leeuwarden, vanaf 1883
- Amsterdam, omstreeks 1921
- Haarlem, omstreeks 1924
- Haarlem, Florapark 10, omstreeks 1938 (nog in 1960)
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 augustus 1920
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 15 juni 1923 (vanwege voltooiing werkzaamheden Staatscommissie kerkgenootschappen)
- Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 29 april 1957
overige onderscheidingen en prijzen
zilveren anjer, Prins Bernhardfonds, 1961
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Calvinistische Juristenvereniging (medeoprichter)
- lid KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen), vanaf 1934 (sinds 1942 rustend lid)
hobby's
- muziek (woonde geregeld concerten bij)
- piano spelen
- toneel
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Het begrip "onderstand" in art.80 der Grondwet" (dissertatie, 1894)
- "Calvinisme en rechtswetenschap" (1897)
- "De grondslagen der sociologie; een studie" (1900)
- "Partij-groepeering" (1901)
- "De positie van het privaatrecht in onzen tijd" (1904)
- "Christendom en opvoeding" (1908)
- "Huwelijk en huwelijkswetgeving" (1909)
- "Van Bewijs": in Asser: Handleiding tot de beoefening van het Nederlandsch Burgerlijk recht" (1911-1916)
- "Leider en leiding in de Anti-revolutionaire partij" (samen met Bavinck, Diepenhorst, Heemskerk en De Vries Czn., 1915)
- "Onze tijd en onze roeping: een woord aan ons gereformeerde volk" (1921)
- "Grondslagen en karakter van de Italiaansch-fascistische staatsleer" (1933)
- "Vindiciae en interventie" (1939)
- "Bezinning en bezieling" (1946)
literatuur/documentatie
- Redevoeringen van Mr. A. Anema, verzameld en ingeleid door De Block en Van Andel (1952)
- A.M. Donner, "Prof.Mr. Anne Anema", in: C. Bremmer (red.), "Personen en momenten uit de geschiedenis van de Anti-Revolutionaire Partij" (1980)
- P.J. Verdam, "Anema, Anne (1872-1966)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 14
- B.J. Bonenkamp, "Prof.mr. A.Anema, lid Eerste Kamer 1921-1960", in: A.Postma e.a. (red.), "Aan deze zijde van het Binnenhof" (1990)
- A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 34
- Wie is dat? 1938, 1956
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Nijmegen, 3 april 1906
echtgeno(o)t(e)/partner
A.A. Gertzen, Anetta Albertha
kinderen
1 dochter
vader
S. Anema, Seerp Annes
geboorteplaats en/of -datum
Minnertsga (grietenij Barradeel), 10 juni 1846
beroep vader
landbouwer
moeder
Th.A. Dijkstra, Thoma Antje
geboorteplaats en/of -datum
Arum (grietenij Wonseradeel), 3 mei 1850
broers en zusters
3 broers (zelf de oudste)
beroep grootvader (moederskant)
landbouwer (vermoedelijk)
