Mr. A.J. Duymaer van Twist

Hoogleraarszoon en advocaat uit Deventer met zachte stem, die als verzoenende liberaal zeer invloedrijk was. Leidde in het midden van de negentiende eeuw de gematigde liberalen (moderaten) in de Tweede Kamer. Hield als Kamerlid goed doorwrochte redevoeringen. In 1850 Tweede Kamervoorzitter. Als Gouverneur-Generaal weigerde hij Douwes Dekker te ontvangen toen die wilde klagen over de corruptie en wantoestanden. Keerde nadat hij GG was geweest terug in het parlement, eerst vier jaar als afgevaardigde voor Amsterdam en daarna als senator voor Zuid-Holland. Speelde in laatstgenoemde functie in 1875 een belangrijke rol bij een korte kabinetscrisis.

moderaat of gematigd liberaal, 'pragmatisch' liberaal
functie(s) in de periode 1843-1881: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië

Personalia

voornamen (roepnaam)

Albertus Jacobus

titulatuur en naam

Mr. A.J. Duymaer van Twist Albertus Jacobus

geboorteplaats en -datum

Deventer, 20 februari 1809

overlijdensplaats en -datum

Diepenveen (Ov.), 3 december 1887

levensbeschouwing

Nederlands Hervormd

Partij/stroming

stroming(en)

moderaat of gematigd liberaal (voor 1849)
'pragmatisch' liberaal (vanaf 1849)

Hoofdfuncties/beroepen

advocaat te Deventer, vanaf 1832
procureur te Deventer, vanaf 9 maart 1835
rechter-plaatsvervanger, rechtbank van eerste aanleg te Deventer, van 1 juli 1834 tot 1 oktober 1838
rechter-plaatsvervanger Arrondissementsrechtbank te Deventer, van 1 oktober 1838 tot mei 1851
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 oktober 1843 tot 13 februari 1849 (voor Overijssel)
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 13 februari 1849 tot 20 augustus 1850 (voor het kiesdistrict Kampen)
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 oktober 1850 tot 22 januari 1851 (voor het kiesdistrict Steenwijk)
voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 12 oktober 1850 tot 22 januari 1851
Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië, van 15 mei 1851 tot 22 mei 1856 (benoemd bij K.B. van 21 januari 1851 in plaats van de nog voor zijn vertrek overleden tot Gouverneur-Generaal benoemde mr. George Isaäc Bruce)
ambteloos, van mei 1856 tot 20 september 1858
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1858 tot 15 september 1862 (voor het kiesdistrict Amsterdam)
lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 19 september 1865 tot 13 oktober 1881 (voor Zuid-Holland)

ambtstitel

minister van staat, van 1 augustus 1857 tot 3 december 1887

Nevenfuncties

lid Staatscommissie tot regeling van het Hoger Onderwijs, vanaf 1849
enkele locale bestuursfuncties

afgeleide functies, presidia etc.

lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1846 tot februari 1847
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1847 tot juli 1847
lid Commissie van Rapporteurs voor de voorstellen tot Grondwetsherziening (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 16 maart 1848 tot september 1848
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1848 tot september 1848
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 14 februari 1849 tot april 1849
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1849 tot november 1849
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1850 tot april 1850
voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 oktober 1850 tot 22 januari 1851
voorzitter Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 oktober 1850 tot 22 januari 1851
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1858 tot februari 1859
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1859 tot september 1859
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1860 tot juli 1860
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1860 tot februari 1861
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1861 tot september 1861
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van april 1867 tot september 1867
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van april 1868 tot juni 1868
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van december 1868 tot april 1869
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van september 1869 tot november 1869
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van mei 1870 tot september 1870
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van maart 1871 tot september 1871
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van september 1871 tot januari 1872
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van november 1872 tot juli 1873
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van september 1873 tot september 1874
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van november 1874 tot november 1875
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van december 1875 tot september 1876
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van maart 1877 tot december 1879
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van april 1880 tot september 1880
lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van november 1880 tot augustus 1881

comités van aanbeveling, erefuncties etc.

erelid Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, omstreeks 1882
honorair beschermheer Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch-Indië, omstreeks 1882
honorair beschermheer Vereeniging tot bevordering der geneeskundige wetenschappen in Nederlandsch-Indië, omstreeks 1882

Opleiding

voortgezet onderwijs

Latijnse School te Deventer

academische studie

studie Atheneum Illustre te Deventer, vanaf 12 augustus 1825
Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op dissertatie), Hogeschool te Leiden, van 18 mei 1829 tot 20 oktober 1832 (summa cum laude)

Activiteiten

als parlementariër

Behoorde in 1844 tot de 32 leden die vóór de ontwerp-wet inzake de (vrijwillige) geldlening en buitengewone belasting op bezittingen stemden. Het voorstel werd met 32 tegen 25 stemmen aangenomen.
Behoorde in 1844 tot de 15 leden die tegen een aanvulling van de instructie aan de Algemene Rekenkamer stemden, omdat die tot onvoldoende verbetering van het toezicht zou leiden
Behoorde in 1845 tot de 24 leden die tegen het wetsvoorstel over het tarief voor in-, uit- en doorvoerde stemden. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 24 stemmen aangenomen.
Behoorde in 1845 tot de 19 leden die tegen hoofdstuk I van de begroting voor 1846 en 1847 stemden. De begroting werd met 37 tegen 19 stemmen aangenomen.
Beantwoordde in 1845 de vraag of er vanuit de Tweede Kamer een voorstel tot Grondwetsherziening moest worden gedaan, met "ja"
Behoorde in 1845 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel inzake onteigening ten algemene nutte stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 20 stemmen verworpen.
Behoorde in 1847 tot de 23 leden die tegen hoofdstuk IV (Justitie) van de begroting voor 1848 en 1849 stemden. De begroting werd met 35 tegen 23 stemmen aangenomen.
Behoorde in 1847 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel over het stemrecht in steden en op het platteland stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 27 stemmen verworpen.
In 1848 woordvoerder van de middengroep der liberalen, die een gematigder Grondwetsherziening voorstond dan de Thorbeckianen
Stemde in 1848 vóór alle wetsvoorstellen tot Grondwetsherziening, met uitzondering van hoofdstuk II (alleen in eerste lezing tegen)
Na 1858 financieel en koloniaal specialist in de Tweede Kamer
Stemde in 1860 tegen de ontwerp-Wet aanleg van spoorwegen voor rekening van de staat
Stemde in 1869 vóór het voorstel tot afschaffing van het dagbladzegel
Stemde in 1870 vóór het voorstel tot afschaffing van de doodstraf
Interpelleerde in september 1875 in de Eerste Kamer minister Heemskerk over door de Staat gesloten overeenkomsten met de Rhijnspoorweg over een verbinding met Rotterdam. Een door hem ingediende en door de Eerste Kamer met 23 tegen 12 stemmen aangenomen motie hierover leidde tot een (korte) kabinetscrisis, die uiteindelijk overigens niet de val van het kabinet-Heemskerk tot gevolg had. De motie sprak uit dat met de overeenkomsten niet behoorlijk het belang van de staat was behartigd.
Interpelleerde op 19 juni 1879 minister Kappeyne van de Coppello over de ministeriële crisis

Wetenswaardigheden

algemeen

Nam in 1856 vanwege zijn gezondheid een benoeming tot lid van de Tweede Kamer voor Steenwijk niet aan
Werd in 1874 pas op 23 september toegelaten als lid, omdat hij de gehele lijst met hoogstaangeslagenen als geloofsbrief had ingezonden, terwijl een uittreksel vereist was

uit de privésfeer

Zijn vader was hoogleraar rechten aan het Atheneum Illustre te Deventer (1797-1802) en aan de Hogeschool te Groningen (vanaf 1802)
Zijn broer was hoogleraar rechtswetenschap in Deventer

verkiezingen

Werd in 1848 in het district Kampen met circa 70 procent van de stemmen gekozen. Was verliezend kandidaat in het district Deventer.
Werd in 1850 bij de algemene verkiezingen in het district Steenwijk met ruim 80 procent van de stemmen gekozen. Werd in het district Deventer verslagen door jhr. C.M. Storm van 's-Gravesande en in Zwolle door B.W.A.E. baron Sloet tot Oldhuis.
Versloeg in 1856 bij de periodieke verkiezing in het district Steenwijk J. van Lennep en J.A. de Fremery. Werd in het district Almelo verslagen door W.R. baron van Hoëvell
Werd in 1858 bij de periodieke verkiezing in het district Amsterdam in de eerste stemmingsronde gekozen. Kreeg ruim 96 procent van de stemmen.
Werd in 1865 bij de periodieke verkiezing van Eerste Kamerleden in Provinciale Staten van Zuid-Holland met 37 van de 73 stemmen herkozen
Werd in 1874 bij de periodieke verkiezing van Eerste Kamerleden in Provinciale Staten van Zuid-Holland met 59 van de 73 stemmen herkozen

niet-aanvaarde politieke functies

Weigerde een ministers-portefeuille (o.a. van Financiën en Koloniën) in 1849 en 1868
Weigerde in 1857 het ministerschap van Binnenlandse Zaken

woonplaats(en)/adres(sen)

Deventer
Nederlands-Inië, van 1851 tot 1856
Diepenveen, buitengoed Nieuw Rande, tot 3 december 1887

ridderorden

Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 6 december 1846
Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 21 november 1855
Grootkruis Orde van de Eikenkroon, 2 oktober 1856

militaire dienst

vrijwilliger compagnie jagers, Tiendaagsche Veldtocht

Publicaties van/over

lijst van publicaties

"De pactis quorum objectum et physice, juridice vel moraliter imposibile, secundum juris Naturalis, Romani et Hodierni principia" (dissertatie)

literatuur/documentatie

Levensbericht door P.A. van der Lith, in: Levensberichten van leden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1890/1, 408
Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel II, 1459
M.A. van Rhede van der Kloot, "Gouverneurs-Generaal en Commissarissen-Generaal van Nederlandsch-Indië 1610-1888"
J.A. Zwart, "A.J. Duymaer van Twist. Een historisch-liberaal staatsman. 1809-1887" (Utrecht, 1939)
J.C. Smelik, C.M. Hogenstijn, W.J.M. Janssen, "A.J. Duymaer van Twist. Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië" (2007)
Ned. Patriciaat, 1912

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

publicaties over en van letterkundigen

biografie

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te Deventer, 7 september 1837

echtgeno(o)t(e)/partner

M.J. Beck, Maria Joanna

kinderen

kinderloos

vader

Mr. A.J. Duijmaer van Twist, Albertus Jacobus

geboorteplaats en/of -datum

Puttershoek, 3 januari 1775

beroep vader

advocaat
hoogleraar

moeder

J. van Loghem, Judith

geboorteplaats en/of -datum

Deventer, 28 juni 1776

beroep grootvader (vaderskant)

predikant

familierelaties

Neef van H. van Loghem, Tweede Kamerlid
Neef van G.L. Baud, minister