H.M. (Henk) van Randwijk

H.M. van Randwijk

Bevlogen zoon van gereformeerde Gorkumse tuinder, die in de jaren dertig een enthousiaste onderwijzer was aan christelijke scholen en daarnaast naam maakte als auteur van sociaal bewogen romans en religieuze poëzie. Speelde in de bezettingstijd een dominante rol als de gedreven leider van het illegale Vrij Nederland, waarin hij de meeste opiniërende artikelen schreef. Na de oorlog als hoofdredacteur van Vrij Nederland bijna wekelijks de schrijver van heftige beschouwingen tegen het Indonesiëbeleid van de regering. Bezorgde ook de Sovjet-Unie lange tijd de eer van een afwachtende bewondering, zodat een groot deel van de abonnees Vrij Nederland al gauw voor gezien hield. Doortastend en moedig man, maar ook grillig, autoritair en zeer emotioneel.

functie(s) in de periode 1941-1952: opinievormer/journalist

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Nevenfuncties
  5. Opleiding
  6. Wetenswaardigheden
  7. Publicaties van/over
  8. Familie/gezin

Personalia

titulatuur en naam

H.M. van Randwijk Hendrik Mattheus (Henk)

geboorteplaats en -datum

Gorinchem, 9 november 1909

overlijdensplaats en -datum

Purmerend, 13 mei 1966

levensbeschouwing

  • Gereformeerd, tot 1937
  • Gereformeerd in Hersteld Verband, van 1937 tot 1944
  • Nederlands Hervormd, vanaf 1944

Partij/stroming

partij(en)

  • CDU (Christelijk-Democratische Unie), van 1935 tot 1940
  • PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 1959

Hoofdfuncties/beroepen

  • onderwijzer Christelijke lagere school "Rehoboth" te Werkendam, van 1928 tot 1937
  • hoofd Christelijke lagere school "Eben Haëzer", in de Jordaan te Amsterdam, van 1937 tot 1941
  • actief in de illegaliteit, leider illegale blad "Vrij Nederland", van 1941 tot mei 1945
  • hoofdredacteur weekblad "Vrij Nederland", van 1945 tot september 1952
  • directeur uitgeversmaatschappij "De Brug - Djambatan", van 1950 tot 1960

Nevenfuncties

  • medewerker weekblad "De Groene Amsterdammer, vanaf 1952 (enkele jaren)
  • medewerker "Maatstaf", vanaf 1952 (enkele jaren)
  • lid Comité van Bijstand voor arrestanten in Zuid-Afrika, vanaf november 1957
  • medewerker weekblad "Vrij Nederland", vanaf 1959
  • forumlid Vara-tv-programma 'Welbeschouwd', van 1959 tot 1962

Opleiding

hogerberoepsonderwijs

  • Christelijke Kweekschool te Gorinchem, tot 1923 (hoofdakte in 1930)

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Op 26 juli 1947 publiceerde "Vrij Nederland" een beroemd geworden artikel van hem tegen de politionele actie in Indonesië onder de titel "Omdat ik Nederlander ben". De redacteuren Joop den Uyl, Ed Hoornik en Milo Anstad hebben dat nummer in de binnenstad van Amsterdam uitgevent.

uit de privésfeer

  • Zijn echtgenote was onderwijzeres
  • Zijn vader was tuinder; zijn moeder winkelierster in groente en fruit

pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen

Sjoerd van Vliet (schuilnaam in bezettingstijd)

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Gorinchem, Knipsteeg 11, tot 1 mei 1935
  • Werkendam, van 1 mei 1935 tot 1 april 1937
  • Amsterdam, Stadionkade 88, 3 hoog
  • Ilpendam, Havenpad 4, vanaf 1 oktober 1962

relevante buitenlandse reizen

reis door Sovjet-Unie (zomer van 1936)

Publicaties van/over

lijst van publicaties

  • "Op verbeurd gebied" (dichtbundel, 1934)
  • "Burgers in nood" (1936)
  • "Een zoon begraaft zijn vader" (1938)
  • poezie in "Opwaartsche Wegen", van 1930 tot 1940
  • "Zeewaarts Zuidwaarts. Twee auteurs op reis", (same met J.H. de Groot, 1940)
  • "Celdroom", 1946 (anoniem in 1943)
  • "De held en de rovers. Een zwartboek over De Telegraaf" (1947)
  • "Waarmee ik maar zeggen wil", in: De Gids, 1965
  • "In de schaduw van gisteren, Kroniek van het verzet 1940-1945" (1967)
  • "Heet van de naald. Keuze uit het werk van een man in verzet" (1968)

literatuur/documentatie

  • Parlementaire Enquete Commissie Regeringsbeleid 1940-1945 deel 4C - 11, 1287
  • K. Koster e.a., "De kogel door de kerk. Interviews met gewezen gereformeerden" (1965)
  • Maatstaf 16 (1968), themanummer H.M. van Randwijk
  • L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog" (vooral de delen V, VI, VII, IX en X)
  • J.J. Buskes, "Vier vrienden" (1971)
  • Gerard Mulder en Paul Koedijk, "H.M. van Randwijk, een biografie" (1988)
  • H.J. Langeveld, "Protestants en progressief. De Christelijk-Democratisch Unie 1926-1946" (1988)
  • Lydia E. Winkel, "De ondergrondse pers 1940-1945" (1989)
  • Dineke Colenbrander (e.a.), "Opwaartsche Wegen" (1989)
  • Hans van den Heuvel en Gerard Mulder, "Het vrije woord, de illegale pers in Nederland 1940-1945" (1990)
  • Madelon de Keizer, "Het Parool 1940-1945. Verzetsblad in oorlogstijd" (1991)
  • H.M. van Randwijk, "strijder voor recht en menselijkheid", VARA-tv.documentaire door Hans Jacobs, 23 augustus 1985
  • I. Schöffer, "Randwijk, Hendrik Mattheus van (1909-1966)", in Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te Purmerend, 29 mei 1935

echtgeno(o)t(e)/partner

A.M. Henstra, Arentje Margrieta (Ada)

kinderen

kinderloos

vader

H. van Randwijk, Hendrik

geboorteplaats en/of -datum

Jaarsveld (Utr.), 1867

moeder

D. Baardman, Dingena

geboorteplaats en/of -datum

Giessendam, 8 oktober 1876

broers en zusters

2 zussen en 3 broers

halfbroers en -zusters

6 halfzusters en 2 halfbroers

beroep grootvader (vaderskant)

fruitteler