RSP, RSAP
functie(s) in de periode 1933-1937: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
Personalia
voornamen (roepnaam)
Hendricus Josephus Franciscus Marie (Henk)
titulatuur en naam
H.J.F.M. Sneevliet
geboorteplaats en -datum
Rotterdam, 13 mei 1883
overlijdensplaats en -datum
Leusden, 13 april 1942
levensbeschouwing
- Rooms-Katholiek (opgevoed) (tot omstreeks 1900)
- geen godsdienst
Partij/stroming
partij(en)
- SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van 1902 tot 1912
- SDP (Sociaal-Democratische Partij), van 1912 tot december 1912
- SDP (Sociaal-Democratische Partij), vanaf 1916
- Revolutionair Arbeiderscomité, omstreeks 1925
- CPH (Communistische Partij Holland), tot 26 mei 1927
- RSP (Revolutionair-Socialistische Partij), van 2 februari 1929 tot 2 maart 1935 (medeoprichter)
- RSAP (Revolutionair-Socialistische Arbeiderspartij), van 2 maart 1935 tot 14 april 1942
Hoofdfuncties/beroepen
- ambtenaar Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen ("S.S.") te Zutphen, van 1900 tot 1904
- spoorwegambtenaar te Zwolle, van 1904 tot 1 januari 1910
- lid gemeenteraad van Zwolle, van 4 september 1907 tot 1 januari 1910
- vrijgestelde NVST (Nederlandse Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel) te Utrecht, van 1 januari 1910 tot januari 1911
- voorzitter NVST, van januari 1911 tot juli 1912
- kantoorbediende, hoofdkwartier NVST, van juli 1912 tot december 1912
- lid redactie "Soerabaiasch Handelsblad" te Soerabaja (Nederlands-Indië), van maart 1913 tot 30 juni 1913
- secretaris "Handelsvereeniging Semarang" te Semarang (Ned.-Indië), van 1 juli 1913 tot 20 april 1917 (ontslagen i.v.m. politieke activiteiten)
- bezoldigd propagandist, Nederlands-Indische Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel, van juni 1917 tot 16 december 1918
- bezoldigd propagandist CPH, van 1919 tot augustus 1919
- bezoldigd bestuurder NAS (Nationaal Arbeids Secretariaat), van augustus 1919 tot december 1919
- vertegenwoordiger Komintern in het Verre Oosten te Sjanghai (China), van 1920 tot augustus 1923
- medewerker afdeling Duitsland, Komintern te Moskou (Sovjet-Unie), van december 1923 tot maart 1924
- voorzitter NAS, vanaf 5 mei 1924
- lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 7 juli 1931 tot 4 juli 1939 (voor de RSP)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 juli 1933 tot 8 juni 1937
- fractievoorzitter RS(A)P Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 21 juli 1933 tot 8 juni 1937 (éénmansfractie)
- lid gemeenteraad van Amsterdam, van 5 september 1939 tot 29 juli 1940 (ontslagen op last van de bezetter)
gevangenschap/internering
geïnterneerd polizeiliches durchgangslager te Amersfoort, van 6 maart 1942 tot 13 april 1942
Partijpolitieke functies
overzicht
- voorzitter SDAP afdeling Zwolle, van september 1907 tot 1 januari 1910
- lid hoofdbestuur Indische Sociaal-Democratische Vereeniging (na 1930 PKI), vanaf mei 1914 (medeoprichter)
- voorzitter Indische Sociaal-Democratische Vereeniging, afdeling Semarang, vanaf mei 1914
- lid Executief Comité Komintern te Moskou, vanaf 1920
- voorzitter RSP, van 2 februari 1929 tot 2 maart 1935
- secretaris RSAP, van 2 maart 1935 tot november 1936
- voorzitter RSAP, van november 1936 tot 13 april 1942
- redacteur illegale blad Marx-Lenin-Luxemburg Front "Spartacus", vanaf 1941
Nevenfuncties
- lid hoofdbestuur NVST, van juli 1906 tot november 1909
- ondervoorzitter NVST, van november 1909 tot januari 1911
- hoofdredacteur NVST-bondsorgaan "Orgaan", vanaf augustus 1909
- adviseur hoofdbestuur VSTP (Nederlandsch-Indische Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel)
- hoofdredacteur orgaan VSTP, van mei 1914 tot april 1915
- hoofdredacteur orgaan VSTP, van april 1916 tot september 1916
- penningmeester Nederlandse Federatie van Transportarbeiders, 1919
- lid Hoge Raad van Arbeid, omstreeks 1932 tot 27 januari 1933
Opleiding
primair onderwijs
- R.K. lagere school te 's-Hertogenbosch
voortgezet onderwijs
- vijfjarige h.b.s. te 's-Hertogenbosch, tot 1900
Activiteiten
als parlementariër
- Interpelleerde in 1934 minister De Graeff over de zending van een contingent Nederlandse troepen naar het Saargebied
Wetenswaardigheden
algemeen
- Hielp in 1914 in Nederlands-Indië de Partai Kommunis Indonesia op te richten
- Was in 1921-1922 als vertegenwoordiger van de Kommunistische Internationale betrokken bij de keuze van de Chinese Communistische Partij om binnen de nationalische Kwomintang een zelfstandige rol te gaan spelen. Was adviseur van Mao Zedong.
- Werd in 1933 tot Tweede Kamerlid gekozen, terwijl hij nog in de gevangenis zat wegens opruiing. Hij was op 21 februari 1933 gearresteerd, omdat hij, na muiterij op De Zeven Provinciën, in Den Helder manifesten had verspreid onder het marinepersoneel. Hij werd op 13 april door de rechtbank in Amsterdam veroordeeld tot vijf maanden gevangenisstraf, onder aftrek van het voorarrest.
- Voerde bij de verkiezingsstrijd de leuze: "Van de cel in de Kamer"
- In de vier jaren dat hij lid was van de Tweede Kamer heeft de voorzitter 61 maal door hem gebruikte woorden ontoelaatbaar verklaard en uit de Handelingen geschrapt. In de periode dat de voorzitter over dit schraprecht beschikte (1934-2001) was hij daarmee het Kamerlid dat dit ingrijpen van de voorzitter het vaakst is overkomen.
uit de privésfeer
- Zijn zoons pleegden beiden zelfmoord (resp. in 1932 en 1937)
- Zijn stiefdochter was gehuwd met de schrijver Sal Santen
- Deed illegaal werk en zat ondergedoken in de periode mei 1940 tot 6 maart 1942
- Bij het voormalige kamp Amersfoort is een informatiebord geplaatst over de executie in april 1942, waarbij naast Sneevliet zeven verzetstrijders van het MLL-front stierven. Zijn dood werd jaarlijks op 13 april op Driehuis-Westerveld herdacht op een door een Sneevliet Herdenkingscomité georganiseerde bijeenkomst.
verkiezingen
- Was bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1925 tweede op de kandidatenlijst van het Revolutionair Arbeiderscomité
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- "Maring", van 1920 tot 1923 (pseudoniem als Komintern-vertegenwoordiger in het Verre Oosten)
- Kawan Merah (pseudoniem in "Het Volk")
woonplaats(en)/adres(sen)
- 's-Hertogenbosch (jeugdjaren)
- Zutphen, van 1901 tot 1903
- Zwolle, vanaf 1903
- Nederlands-Indië, van maart 1913 tot 16 december 1918 (door Nederlands-Indische regering geëxterneerd)
- Amsterdam, Overtoom 468-II, omstreeks 1933 (nog in 1939)
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Nederlandsche Vereeniging van Spoor- en Tramwegpersoneel, van 1902 tot december 1912 (geroyeerd)
- lid illegale Marx-Lenin-Luxemburg Front, vanaf mei 1940 (oprichter)
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- S. Santen, "Sneevliet, rebel" (1971)
- F. Tichelman, "Henk Sneevliet, 1888-1942, een politieke biografie" (1974)
- M. Perthus, "Henk Sneevliet, revolutionair socialist in Europa en Azië" (1976)
- A. van der Horst, "Inventaris van het archief van Henk Sneevliet (1883-1942)" (IISG)
- B. van der Plas, "Henk Sneevliet, een politieke bibliografie 1905-1940" (IISG, Amsterdam 1994)
- F. Tichelman, "Sneevliet, Hendricus Josephus Franciscus Marie", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel I, 111
- A.A. de Jonge, "Sneevliet, Hendricus Josephus Franciscus Marie (1883-1942)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 552
- Tony Saich, "The Orgins of the First United Front in China, The Role of Sneevliet (Alias Maring)", twee delen (1991)
- "Waarom schrijf je nooit meer?", Briefwisseling Henriette Roland Holst - Henk Sneevliet, bewerkt door Nico Markus en ingeleid door F. Tichelman (1995)
- Arendo Joustra: "Wie was Henk Sneevliet?", EW, 10 juli 2021
- P. Hofland, "Leden van de raad. De Amsterdamse gemeenteraad 1814-1941"
Biografisch Woordenboek(en)
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
archivalia
collectie-Sneevliet, IISG
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Zwolle, 11 januari 1906 (huwelijk ontbonden 24 januari 1908)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Zwolle, 22 juli 1909 (huwelijk ontbonden 10 november 1924)
- gehuwd (derde huwelijk) te Amsterdam, 21 oktober 1926 (huwelijk ontbonden 26 juni 1928)
- gehuwd (vierde huwelijk) te Amsterdam, 26 augustus 1931
echtgeno(o)t(e)/partner
M.G.M.E. Visser, Maartje Geertruida Margaretha Elisabeth
2e echtgeno(o)t(e)/partner
E.J. Brouwer, Engelbertha Johanna
3e echtgeno(o)t(e)/partner
S.L. Zholkowsky, Sima Ljwowna
4e echtgeno(o)t(e)/partner
W.H. Draaijer, Wilhelmina Hendrika
kinderen
- 2 zoons (tweeling, uit tweede huwelijk)
- 1 dochter (uit derde huwelijk)
stief-, pleeg- en/of adoptiefkinderen
1 stiefdochter (uit vierde huwelijk)
vader
A. Sneevliet, Anthonie
geboorteplaats en/of -datum
Leiden, 7 augustus 1857
beroep vader
- sigarenmaker
- agent van politie
- ambtenaar bij het gevangeniswezen
moeder
H.J.W. van Mackelenbergh, Henrica Johanna Woutera
geboorteplaats en/of -datum
's-Hertogenbosch, 2 augustus 1857
