VVD
functie(s) in de periode 1967-2000: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Eerste Kamer, minister, Commissaris van de Koning(in), politiek leider
Personalia
voornamen (roepnaam)
Hans (Hans)
titulatuur en naam
H. Wiegel Hans (Hans)
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 16 juli 1941
overlijdensplaats en -datum
Sint Nicolaasga (gem. De Fryske Marren), 19 mei 2025
levensbeschouwing
geen godsdienst
Partij/stroming
partij(en)
VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie), vanaf 1 januari 1963
Hoofdfuncties/beroepen
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 april 1967 tot 19 december 1977
- fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 juli 1971 tot 19 december 1977
- minister van Binnenlandse Zaken en viceminister-president, van 19 december 1977 tot 11 september 1981
- fractievoorzitter VVD Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 27 mei 1981 tot 20 april 1982
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 25 augustus 1981 tot 1 mei 1982
- commissaris van de Koningin in Friesland, van 16 juni 1982 tot 1 februari 1994
- voorzitter KLOZ (Kontaktorgaan Landelijke Organisaties van Ziektekostenverzekaars), van 1 februari 1994 tot 1 januari 1995
- voorzitter ZN (Zorgverzekeraars Nederland), van 1 januari 1995 tot 1 februari 2012 (ontstaan door fusie van KLOZ en VNZ)
- lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 13 juni 1995 tot 1 april 2000
Partijpolitieke functies
overzicht
- erelid VVD, vanaf 14 mei 1982
overzicht
- penningmeester JOVD afdeling 't Gooi en omstreken, van 1961 tot 1962
- voorzitter JOVD (Jongeren Organisatie "Vrijheid en Democratie") afdeling 't Gooi en omstreken, van 1962 tot 1963
- lid redactie "De Driemaster", van 1962 tot 1965
- lid hoofdbestuur JOVD, van 1962 tot oktober 1963
- lid bestuur VVD-Statencentrale, tot november 1965
- vicevoorzitter (organisatie) JOVD, van oktober 1963 tot november 1965
- voorzitter JOVD, van 6 november 1965 tot 29 oktober 1966
- lid hoofdbestuur VVD, van 1966 tot 1977
- redacteur "Liberaal Reveil"
- politiek leider VVD, van 23 september 1972 tot 20 april 1982
- lid hoofdbestuur VVD, van 1981 tot 28 augustus 1981
lijsttrekkerschappen
- lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1972, van 23 september 1972 tot 29 november 1972
- lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1977, van 11 december 1976 tot 25 mei 1977
- lijsttrekker VVD Tweede Kamerverkiezingen 1981, van 24 januari 1981 tot 26 mei 1981
Nevenfuncties
- secretaris Liberaal Beraad, omstreeks 1967
- columnist "Algemeen Dagblad", omstreeks 1968 tot augustus 1971
- lid Raad van Commissarissen Vereniging "Hendrick de Keyser"
- voorzitter Provinciaal Anjerfonds te Friesland (als commissaris van de Koningin)
- voorzitter ETIF (Economisch Technisch Instituut voor Friesland) (als commissaris van de Koningin)
- voorzitter PPC (Provinciale Planologische Commissie) te Friesland (als commissaris van de Koningin)
- voorzitter Bestuurscommissie Noorden des Lands, vanaf 1 januari 1983 (nog in 1987)
- voorzitter RARO (Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening), van 1 januari 1983 tot 1 januari 1991 (bezoldigd)
- vicevoorzitter Raad van Commissarissen SEP (Samenwerkende Electriciteits-produktiebedrijven), omstreeks 1983
- voorzitter Centraal Brouwerij Kantoor, van 1 januari 1984 tot 1 oktober 2012
- voorzitter Raad van Commissarissen SEP (Samenwerkende Electriciteits-produktiebedrijven), vanaf 1985 (nog in 1998)
- voorzitter NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur), tot maart 1993
- voorzitter 'ultiem overleg' (bijzonder overleg met belangenverenigingen militairen), vanaf januari 1986
- lid Raad van Commissarissen "EGKO Beheer" B.V., omstreeks februari 1987 (nog in 1992)
- lid Raad van Adviseurs Stichting "Nederland-Amerika", omstreeks februari 1987
- lid Raad van Commissarissen bouwbedrijf "Bruil-Arnhem Beheer", vanaf september 1988
- lid Nationaal Comité Europees jaar van het toerisme, van juli 1989 tot 1990
- lid Commissie van Goede Diensten inzake een conflict over de graanprijzen, van 12 maart 1990 tot 29 maart 1990
- voorzitter Stichting Noordelijke Hogeschool te Leeuwarden, omstreeks 1990
- lid Raad van Commissarissen "Koninklijke Bols/Wessanen" N.V., vanaf december 1990
- lid bestuur Stichting Administratiekantoor "Douwe Egberts Sara Lee", vanaf 14 februari 1991
- voorzitter externe commissie Tweede Kamer inzake herindeling ministeries en bezinning overheidstaken, van 27 januari 1992 tot 1993
- lid Raad van Commissarissen "Meyn" B.V. te Oostzaan, vanaf oktober 1992
- lid Raad van Commissarissen "Van Gansewinkel" B.V.
- lid Raad van Commissarissen N.V. Grontmij, vanaf 1994
- adviseur "Burger's Verwarming en Airconditioning" B.V., omstreeks 1995
- lid bestuur Coöperatieve Achmea Verzekeringsgroep, omstreeks 1995
- vicevoorzitter Stichting Maatschappij en Politie, omstreeks 1995 (nog in 2002)
- lid bestuur NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur), omstreeks 1995
- lid (later voorzitter) Raad van Commissarissen bedrijf voor bouwmaterialen "De Meeuw" B.V., vanaf 1994 (nog in 1999)
- lid Raad van Commissarissen NOB (Nederlands Omroep Bedrijf), vanaf juli 1996
- voorzitter administratiekantoor "Deerm" B.V.
- voorzitter Raad van Commissarissen "Copaco" N.V., vanaf 1998
- lid Raad van Commissarissen "Newconomy", vanaf mei 2001
- voorzitter Raad van Toezicht Staatsbosbeheer, van mei 2002 tot 1 januari 2008
- lid Raad van Commissarissen Nationale-Vacaturebank.nl, vanaf mei 2002
- lid Raad van Toezicht "Pim Fortuyn Foundation", vanaf oktober 2002
- voorzitter ANVR (Algemeen Nederlands Verbond van Reisondernemingen), van december 2003 tot november 2004
- lid Raad van Advies Ronald McDonald Kinderfonds
- lid Raad van Advies "Otto Workforce", vanaf december 2004
- voorzitter bestuur ECN (Energie Onderzoek Centrum Nederland) te Petten, vanaf 2005
- lid Raad van Commissarissen "H.R. van Triest" B.V. te Hoogeveen, vanaf 1 februari 2005
- lid curatorium VNO-NCW, vanaf september 2005
- columnist dagblad "De Pers", van 23 januari 2007 tot 2012
- adviseur Zelfstandige Klinieken Nederland, vanaf mei 2012
- informateur collegeonderhandelingen in Noord-Brabant, maart 2011
- 'verkenner' collegevorming gemeente 's-Gravenhage, van 26 maart 2018 tot 11 april 2018
- informateur collegevorming provincie Zuid-Holland, van 26 maart 2019 tot 12 juni 2019
- columnist dagblad "De Telegraaf", tot maart 2022
- lid Raad van Advies CORPUS/'reis door de mens'
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter bijzondere commissie voor het voorstel van wet van de leden Voogd en Visser inzake de filmkeuring (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 3 december 1970 tot juni 1975
- ondervoorzitter bijzondere commissie Grondwet/Kieswet (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1969 tot december 1977
- plaatsvervangend lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 25 mei 1971 tot 21 september 1971
- lid parlementaire delegatie naar de Volksrepubliek China, van 18 augustus 1973 tot 28 augustus 1973
- voorzitter vaste commissie voor Algemene Zaken en Huis der Koningin (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 15 juni 1999 tot 1 april 2000
- plaatsvervangend voorzitter vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Hoge Colleges van Staat (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 15 januari 1999 tot 1 april 2000
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
- beschermheer Vereniging van oud-leerlingen der Zeevaartschool Terschelling (als commissaris van de Koningin)
- beschermheer voetbalvereniging LAC (Leeuwarder Athletiek Vereeniging) "Frisia" (als commissaris van de Koningin)
- erevoorzitter Nederlands Rode Kruis kring te Friesland (als commissaris van de Koningin)
- beschermheer Bond van Nederlandse oorlogs- en dienstslachtoffers
- lid Comité van aanbeveling Stichting "Vrienden van Bronbeek"
- erevoorzitter JOVD, vanaf 1999
Opleiding
primair onderwijs
- Openbare lagere Potgieterschool te Amsterdam, van 1947 tot 1953
voortgezet onderwijs
- gymnasium-b, "Gemeentelijk Gymnasium" te Hilversum, van 1953 tot juli 1959
academische studie
- Nederlands recht niet voltooid), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, vanaf september 1959 (enkele maanden)
- politicologie (kandidaats), (Gemeentelijke) Universiteit van Amsterdam, van september 1959 tot 1965 (kandidaatsexamen in 1964)
Activiteiten
als parlementariër
- Was aanvankelijk woordvoerder voor volkshuisvesting en binnenlandse zaken van de VVD-Tweede Kamerfractie. Hield zich tot 1969 ook bezig met hoger onderwijs. Voerde in 1975 het woord bij de behandeling van de Nota Grondwetsherziening, met name over de gekozen formateur en het kiesstelsel.
- Diende in 1971 samen met zijn fractiegenoot Geurtsen een initiatiefwetsvoorstel in om de leeftijd voor het passief kiesrecht gelijk te stellen aan die waarop de meerderjarigheid aanving. Dit voorstel werd in 1971 door de Tweede Kamer verworpen. (11.178)
- Interpelleerde op 29 januari 1974 minister Lubbers en staatssecretaris Hazekamp over het niet-uitvoeren van de motie-Schouten over het uitzonderen van de detailhandel bij de voorgenomen verscherping van het prijsbeleid
- Interpelleerde op 30 januari 1975 minister-president Den Uyl en minister Boersma over de scherp gestegen werkloosheid
- Diende in december 1975 samen met Gijs van Aardenne een motie van wantrouwen in tegen het kabinet-Den Uyl vanwege het sociaal-economisch beleid. Vóór stemden alleen VVD, Boerenpartij en het DS'70-lid Koningh.
- Interpelleerde op 7 april 1976 minister Duisenberg over het uitblijven van de nota inzake ombuigingen in het structurele uitgavenbeleid
- In juni 1976 verwierp de Tweede Kamer een door hem ingediende motie van afkeuring van het uitstel van een besluit over kredietverzekering voor de levering van reactorvaten aan Zuid-Afrika. De motie kreeg steun van VVD, CHU, DS'70, SGP, GPV, RKPN, Boerenpartij en 2 KVP-leden.
- Interpelleerde op 10 maart 1977 minister-president Den Uyl over het uitstel van de behandeling van de wetsvoorstellen inzake de grondpolitiek. De Tweede Kamer verwierp op 17 maart een door hem ingediende motie van afkeuring over dat uitstel. De motie kreeg steun van VVD, DS'70, Boerenpartij, SGP, GPV en Nooteboom.
- Was woordvoerder binnenlandse zaken van de VVD-Eerste Kamerfractie
opvallend stemgedrag
- Behoorde in februari 1968 tot de minderheid van zijn fractie die vóór een motie-Van der Stoel stemde, waarin de regering werd gevraagd aan te dringen op stopzetting van de bombardementen in Vietnam en op het starten van onderhandelingen
- In 1968 stemden hij en Koning als enigen van hun fractie tegen een wetsvoorstel tot verlening van actief kiesrecht aan ambtenaren buiten Nederland. Het wetsvoorstel werd met 57 tegen 54 stemmen aangenomen, maar later ingetrokken.
- Stemde in juni 1968 als enige van zijn fractie vóór een (verworpen) motie-Van den Bergh over het openbaar maken van nevenfuncties van Kamerleden
- In 1969 stemden hij en Vonhoff als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) motie-Singer-Dekker waarin aan de minister van Justitie werd gevraagd het COC rechtspersoonlijkheid te verlenen
- In 1969 stemden hij en Van Dijk en Geurtsen als enigen van hun fractie tegen het wetsontwerp Herziening gemeentelijke indeling van het Eiland van Dordrecht
- Behoorde in 1970 tot de minderheid van de VVD-fractie die vóór afschaffing van de opkomstplicht was
- Behoorde in 1971 tot de minderheid van zijn fractie die vóór het initiatiefwetsvoorstel stemde over de mogelijkheid van vervroeging van Prinsjesdag
- Behoorde in 1976 tot de helft van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel Instelling van een Onderwijsplanbureau stemde
- Behoorde in 1977 tot de negen leden van zijn fractie die tegen het wetsvoorstel over invoering van de zomertijd stemden
- Stemde in mei 1999 als enige van zijn fractie zowel in eerste als tweede lezing tegen de Grondwetsherziening met betrekking tot het correctief referendum. Mede hierdoor haalde dit wetsvoorstel in tweede lezing geen tweederde meerderheid.
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Voerde als minister verschillende kortingen door op de ambtenarensalarissen. Daardoor ontstonden enkele conflicten met de ambtenarenbond, waarvan ABVA-voorzitter Jan Dutman de voornaamste woordvoerder was.
- Bracht in 1978 de Nota 'De problematiek van de Molukse minderheid in Nederland' uit. Daarin wordt ingegaan op de historische achtergrond van de aanwezigheid van Molukkers en op zaken als huisvesting, werkgelegenheid, onderwijs en openbare orde. Het recht op een eigen identiteit en culturele positie wordt erkend, maar wel wordt erkenning en eerbiediging van de basiswaarden en -normen van de Nederlandse samenleving verlangd. Eveneens erkend wordt het recht om op te komen voor politieke aspiraties (een eigen staat), maar dit kan alleen binnen de Nederlandse rechtsorde. Er komt een interdepartementale commissie voor de coördinatie van het op Molukkers gerichte beleid en een permanent overlegorgaan. (14.915)
- Kondigde in 1978 per brief aan dat het door zijn voorganger ingediende voorstel voor 24 provincies-nieuwe-stijl zou worden vervangen door een 17-provincieplan. Daarbij zouden Overijssel, Gelderland, Noord-Holland en Zuid-Holland in tweeën worden gedeeld en Noord-Brabant in drieën. Na verzet vanuit de provincies handhaafde hij in 1979 alleen het voorstel tot splitsing van Zuid-Holland. In de brief werd verder ingegaan op het te voeren (streeksgewijze) gemeentelijke-herindelingsbeleid. (14.322, nr. 8)
- Introduceerde per 1 november 1979 de mogelijkheid voor ambtenaren om vrijwillig vervroegd (op 63-jarige leeftijd) uit te treden. Hiermee moest een bijdrage worden geleverd aan herverdeling van werkgelegenheid en bestrijding van werkloosheid (met name onder jongeren). Er kwam een VUT-regeling waaruit de uitkering aan de vervoegd gepensioneerden werd gefinancierd.
- Bracht in 1980 een notitie uit over een terugzendrecht voor de Eerste Kamer. Verlening van dat recht werd niet wenselijk genoemd. (16.131)
- Bracht in 1980 de Nota Decentralisatie van rijkstaken uit. Uitgangspunt is dat een evenwichtige herverdeling van taken en bevoegdheden tussen de drie bestuurslagen noodzakelijk is. De positie van gemeenten en provincies dient waar mogelijk te worden versterkt. Er moet meer bereidheid zijn om rijkstaken over te hevelen en het rijk moet zelfbeperking opleggen bij nieuwe taken. Concreet worden maatregelen voorgesteld ten aanzien van de geldstromen vanuit het rijk en over systematische beoordeling en rapportage over decentralisatie. Er komt een actieprogramma en een ministerraadscommissie. (16.492)
- Verdedigde in september 1980 samen met minister De Ruiter het beleid rond de veiligheidsmaatregelen en de politie-inzet bij de inhuldiging van koningin Beatrix op 30 april 1980
- Bracht in 1980 de Nota Aktie Werkwinst'80 uit over bevordering van werkgelegenheid in het overheidsapparaat. Behalve om tijdelijke aanstellingen en beperking van overwerk gaat het daarbij onder meer om regeling van vervroegde uittreding, deeltijdarbeid en extra wervingsinspanningen. (16.014)
- Stelde een Directie Minderheden in en was in 1981 eerste ondertekenaar van de ontwerp-Minderhedennota. Uitgangspunt daarvan was het totstandkomen van een samenleving waarin de in Nederland verblijvende leden van minderheidsgroepen afzonderlijk en als groep een gelijkwaardige plaats en volwaardige ontplooiingskansen hebben. Om dat te bereiken komt er een achterstandsbeleid, antidiscriminatiebeleid en beleid met betrekking tot participatie, emancipatie en cultuurbeleving (onder meer behoud van eigen cultuur en taal). (16.102)
- Diende in 1980 een wetsvoorstel in tot vernieuwing van de Wet gemeenschappelijk regelingen. De wet werd in 1984 door minister Rietkerk in het Staatsblad gebracht. (16.538)
- Diende in 1981 een wetsvoorstel in tot splitsing van de provincie Zuid-Holland. Het openbaar lichaam Rijnmond moest daardoor worden omgevormd tot een nieuwe provincie Zuid-Holland. Het overige deel van Zuid-Holland zou de naam Midden-Holland krijgen. Dit wetsvoorstel werd in 1984 door minister Rietkerk ingetrokken. (16.804)
- Diende in 1981 samen met minister De Ruiter een voorstel voor een nieuwe Politiewet in. Hierdoor moest er een stelsel van gewestelijk (provinciaal) gedecentraliseerde politie komen, met daarnaast rechtstreeks onder de centrale overheid vallende diensten. De minister van Binnenlandse Zaken zou in overwegende mate de centrale beheersbevoegdheden krijgen, met waarborging van de positie van de minister van Justitie. Het voorstel werd in 1985 ingetrokken. (16.812)
- Diende in 1981 een wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling van Friesland in. De wet werd in 1983 door minister Rietkerk in het Staatsblad gebracht. (16.824)
- Belangrijke benoemingen tijdens zijn ministerschap: Vonhoff (VVD, commissaris van de Koningin in Groningen), Van Dijke (CDA, commissaris van de Koningin in Utrecht), Borrie (PvdA, burgemeester van Eindhoven), Vos-van Gortel (VVD, burgemeester van Utrecht), Goekoop (VVD, burgemeester van Leiden) en Scholten (CDA, vicepresident van de Raad van State)
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1978 een wijziging van de Provinciewet in het Staatsblad (Stb. 272), waardoor het maximum aantal leden van Gedeputeerde Staten wordt uitgebreid tot acht. Het wetsvoorstel was in 1977 ingediend door minister De Gaay Fortman. (14.874)
- Bracht in 1978 wetten in het Staatsblad tot vereniging van de gemeenten Egmond aan Zee en Egmond-Binnen en tot gemeentelijke herindeling van Oostelijk West-Friesland (onder andere uitbreiding van het grondgebied van de gemeente Hoorn) en van het Eemsmondgebied (vereniging van Uithuizen en Uithuizermeeden).
- Bracht in 1978 samen met minister Van Agt de Wet openbaarheid van bestuur (Stb. 581) tot stand, die alle documenten van de rijksoverheid, provincies en gemeenten openbaar verklaart, tenzij er gegronde redenen zijn ze geheim te houden. Het wetsvoorstel was in 1975 ingediend door de ministers Den Uyl en De Gaay Fortman. (13.418)
- Bracht in 1978 samen met de ministers Albeda en De Ruiter de wet (Stb. 639) tot goedkeuring van het op 18 oktober 1961 te Turijn gesloten Europees Sociaal Handvest tot stand, waarin onder meer het stakingsrecht van werknemers en overheidspersoneel werd erkend. Het wetsvoorstel was in 1966 ingediend door de ministers Veldkamp en Samkalden. (8606)
- Bracht in 1979 samen met staatssecretaris Koning een wijziging (Stb. 195) van de Wet openbaar lichaam Rijnmond tot stand. Hierdoor kreeg 'Rijnmond' nieuwe bevoegdheden op het gebied van onder andere het vestigings- en bouwbeleid en het milieubeleid. Het wetsvoorstel was in 1974 ingediend door minister De Gaay Fortman en staatssecretaris Polak. (13.229)
- Bracht in 1979 een wet tot wijziging van de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers (Stb. 518) tot stand. De uitkeringstijd telde voortaan voor de helft mee voor de pensioenopbouw en de invaliditeitsvoorziening werd verbeterd. De dubbele pensioenopbouw zou alleen plaatsvinden in de eerste vier jaar dat een ambt werd bekleed. Het wetsvoorstel was in 1977 ingediend door minister De Gaay Fortman. (14.333)
- Bracht in 1979 een Wet gemeentelijke herindeling van Voorne-Putten en Rozenburg tot stand. Hierbij wordt het grondgebied van de gemeenten Oud-Beijerland en Spijkenisse uitgebreid en worden nieuwe gemeenten Brielle, Bernisse en Westvoorne gevormd. Een deel van Rozenburg ging over naar Rotterdam. Het wetsvoorstel was in 1975 ingediend door minister De Gaay Fortman. (13.662)
- Bracht in 1979 de Wet Europese Verkiezingen (Stb. 652) tot stand, die de rechtstreekse verkiezing van de Nederlandse leden van het Europees Parlement regelde. De Wet incompatibiliteiten Europees Parlement (Stb. 653) regelde welke functies onverenigbaar waren met het lidmaatschap. (15.044 & 15.045)
- Bracht in 1979 met minister De Ruiter een wet in het Staatsblad (Stb. 693) waarmee de uit 1903 daterende strafbaarstelling van stakingen door ambtenaren en spoorwegpersoneel werd opgeheven. Het wetsvoorstel was in 1970 ingediend door de ministers Beernink en Polak en werd in 1973/1974 in de Tweede Kamer verdedigd door de ministers De Gaay Fortman en Van Agt. (11.001)
- Bracht in 1979 de Wet Raad voor het binnenlands bestuur (Stb. 784) tot stand. Dit nieuwe adviesorgaan verving de Raad voor de Territoriale Decentralisatie en kreeg een bredere adviesfunctie dan die raad. Onderwerpen waarover onder andere moest worden geadviseerd waren de taakverdeling tussen de lagere publiekrechtelijke lichamen onderling en plannen en maatregelen van de centrale overheid die direct of indirect de lagere overheden betroffen. (15.121)
- Bracht in 1979 de Wet instelling van de gemeente Lelystad tot stand. De inmiddels 40.000 inwoners tellende groeikern in de Zuidelijke IJsselmeerpolders werd op 1 januari 1980 een gemeente. (15.455)
- Bracht in 1980 wetten tot gemeentelijke herindelingen in het Rijk van Nijmegen tot stand (vorming van de nieuwe gemeenten Beuningen en Heumen). (16.609)
- Bracht in 1980 samen met minister De Ruiter de Wet Nationale Ombudsman (Stb. 35) tot stand. De Nationale Ombudsman onderzoekt klachten van burgers over overheidsgedragingen. Benoeming geschiedt door de Tweede Kamer die kiest uit een door de vicepresident van de Raad van State, de president van de Algemene Rekenkamer en de president van de Hoge Raad opgestelde voordracht. Het wetsvoorstel was in 1976 ingediend (als Wet commissaris van onderzoek) door minister De Gaay Fortman. (14.178)
- Bracht in 1980 samen met minister De Ruiter een wijziging (Stb. 297) van de Politiewet met het oog op samenwerking tot stand. In het vooruitzicht van herziening van de de Politiewet werden de mogelijkheden voor politieambtenaren om buiten het gebied van aanstelling op te treden aanmerkelijk verruimd. Het wetsvoorstel was in 1975 ingediend door de ministers De Gaay Fortman en Van Agt. (14.183)
- Bracht in 1980 samen met minister De Ruiter een wet (Stb. 531) tot stand die regelt dat leden van vertegenwoordigende lichamen via de kantonrechter een regeling voor verlof voor het bijwonen van vergaderingen kunnen afdwingen. Het wetsvoorstel was in 1976 ingediend door de ministers De Gaay Fortman en Van Agt. (13.966)
- Bracht in 1980 de Wet provinciale indeling van de Waddenzee (Stb. 670) tot stand. Door bestuurlijke indeling moet het beheer van de Waddenzee als internationaal natuurgebied worden verbeterd. (15.665)
- Bracht in 1981 de Wet rampenplannen (Stb. 384) tot stand, die gemeenten verplicht een gemeentelijk rampenbestrijdingsplan op te stellen. Het wetsvoorstel was in 1977 ingediend door minister De Gaay Fortman. (14.873)
- Bracht in 1981 de Wet gemeentelijke herindeling Zuid-Limburg tot stand. 53 gemeenten (onder meer kleine gemeenten als Wijlré, Hulsberg, Sint Geertruid, Slenaken en Urmond) werden opgeheven. Verder werd de gemeente Hoensbroek samengevoegd met Heerlen en werd een nieuwe gemeente Landgraaf gevormd door samenvoeging van Schaesberg, Nieuwenhagen en Ubach over Worms. Er werden 18 nieuwe gemeenten gevormd. (15.521)
- Tijdens zijn ministerschap vond de behandeling in eerste lezing van de Grondwetsherziening plaats. Voorstellen die hij verdedigde waren onder meer het verlenen van kiesrecht voor de gemeenteraad aan niet-Nederlandse ingezetenen, het afschaffen van het ritueel van openen en sluiten van Kamerzittingen, de zelfstandige keuze van de Kamervoorzitters, de verkiezing van de Eerste Kamer voor vier jaar en afschaffing van de verkiezing per groep van provincies en de verankering van burgerrechten (zoals een discriminatieverbod) in de Grondwet.
Wetenswaardigheden
algemeen
- In 1986 verhinderde met name het CDA in de Friese Staten dat hij voor enige maanden minister van Binnenlandse Zaken werd als opvolger van de overleden Koos Rietkerk. Het CDA vreesde dat terugkeer van Wiegel in de landelijke politiek electoraal nadelig zou zijn.
- Kreeg op het partijcongres in 1990 ernstige kritiek te verduren op zijn rol tijdens de verkiezingscampagne van najaar 1989. Afgevaardigden verweten hem lijsttrekker Voorhoeve voor de voeten te hebben gelopen.
- In juni 1993 besloot de top van de VVD, ondanks aandrang vanuit enkele afdelingen, hem niet opnieuw te vragen lijsttrekker te worden
- Bedankte voor het Eerste Kamerlidmaatschap, omdat dat hem mogelijk zou belemmeren bij de optimale uitoefening van zijn hoofdberoep en enkele nevenfuncties
- Werd op 3 juni 2025 herdacht in de Eerste Kamer
- Werd op 3 juni 2025 herdacht in de Tweede Kamer. Namens het kabinet sprak daarbij viceminister-president Hermans.
uit de privésfeer
- Was ondanks zijn verlegenheid in staat om een zaal vol publiek volledig naar zijn hand te zetten
- Zijn eerste echtgenote verongelukte op 6 november 1980. Zijn tweede echtgenote (zuster van zijn eerste echtgenote) verongelukte op 6 januari 2005.
anekdotes en citaten
- Tijdens een debat in Groningen, oktober 1972, met PvdA-lijsttrekker Den Uyl, waarbij hij ernstige kritiek uitte op de financiële plannen van de progressieve drie zei hij: "Sinterklaas bestaat. Hij zit daar!" (daarbij wijzend op Den Uyl). [De beelden van het donderende applaus die later op tv te zien waren, kwamen overigens uit een ander debat, VK 23-10-1972]
- Aan hem wordt de uitspraak toegeschreven: de VVD heeft geen vleugels, alleen maar vlerken
- Hij overleed op 19 mei. Dezelfde datum als waarop de naar hem genoemde 'Nacht' plaatsvond.
niet-aanvaarde politieke functies
- minister van Binnenlandse Zaken, februari 1986
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- "Het orakel uit Ljouwert" (bijnaam)
- "De grote ijsmeester" (bijnaam)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Amsterdam, Geuzenstraat 20 (jeugdjaren)
- Laren (N.H.), Steffelskamp 7, van 1953 tot 1959
- Amsterdam, Eerste Leliedwarsgracht, van 1959 tot 1961
- Amsterdam, Kromme Palmstraat, van 1961 tot 1965
- Amsterdam, Bloemgracht 7, van 1965 tot 10 december 1972
- buitenhuisje te Ee (Frl.), van 1968 tot 1976
- Amsterdam, Leidsegracht 25, van 10 december 1972 tot 1976
- Amerongen, Overstraat 25, van 1976 tot 1982
- Giekerk, Rinia van Nautaweg 25, van 1982 tot 1997
- Diever, van 1997 tot 2006
- Heeze, vanaf 2006
- Oudega (gem. Wymbritseradiel)
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 26 oktober 1981
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 28 april 1989
- Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 20 januari 1994
buitenlandse onderscheidingen
diverse buitenlandse onderscheidingen
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid JOVD (Jongeren-Organisatie "Vrijheid en Democratie"), vanaf 1961
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Vrijheid, Werk, Samenwerking" (1977) (VVD-verkiezingsprogramma)
- "Een Partijtje Libre" (1969)
- "De Geloofwaardigheid van een Alternatief" (1974)
- publicaties in verscheidene periodieken
literatuur/documentatie
- Hans Wierenga, "'De jonge Van Riel' noemen ze hem. Hans Wiegel, Benjamin in 't parlement", Trouw, 8 april 1967
- F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)
- H. van der Werf, "Hans Wiegel, profiel van een politicus" (1973)
- A.D. Huysman, "H. Wiegel - Maakte van de VVD eerst recht een volkspartij", in: W.J.A. van den Berg e.a. (red.), "Kopstukken van de VVD. 16 Biografische schetsen" (1988), 109
- K. Bijlsma (red.), "Wiegel, Commissaris in Friesland" (1992)
- Jan Hoedeman, "Wiegel en het spel om de macht" (1993)
- Willem Bemboom, "Hans Wiegel en de media" (1999)
- Bert Vuijsje, "Avonturen in besturen. Gesprekken met Hans van Mierlo, Ruud Lubbers, Hans Wiegel en vele anderen" (2006)
- Roelof Bouwman en Frank Poorthuis, "'Je moet het in je hebben'" HP/De Tijd, 8 juli 2011 (themanummer Wiegel 70)
- Pieter Sijpersma, "Hans Wiegel, de biografie" (2020)
- Mark Kranenburg, "Hans Wiegel: ‘het orakel uit Ljouwert’ was nooit echt weg uit Den Haag", NRC, 20 mei 2025
- Wilfred Scholten, "Voor Hans Wiegel (1941-2025) was politiek vooral elkaar iets gunnen", Trouw, 20 mei 2025
- Jelte Wiersma, "Hans Wiegel (1941-2025): meester van het politieke spel", EW, 20 mei 2025
- Jan Hoedeman, "Toen Hans Wiegel op tv een vraag kreeg over weduwnaars, barstte hij in tranen uit", AD, 20 mei 2025
- Wouter de Winther, "VVD-icoon Hans Wiegel (1941-2025): erelid der ereleden en ’beste premier die Nederland nooit gehad heeft’", De Telegraaf, 20 mei 2025
- Jan Joost Lindner en Raoul du Pré, "De zelfverkozen zijlijnpoliticus et dem beste politieke neus van allen", De Volkskrant, 20 mei 2025
- Dik Verkuil, "Wiegel was vooral goed als tegenstander van Den Uyl", NOS Nieuws, 20 mei 2025
- Fleur de Beaufort en Patrick van Schie "De beste premier die Nederland nooit heeft gehad" in: Jaarboek parlementaire geschiedenis 2025, 152-156
archivalia
archief-Wiegel (1948-1982), Nationaal Archief
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Hoogeveen, 1 juni 1973 (echtgenote verongelukt 6 november 1980)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Haren (Gr.), 7 april 1982 (met zuster eerste echtgenote; zijn tweede echtgenote verongelukte op 6 januari 2004)
echtgeno(o)t(e)/partner
J. Frederiks, Jacqueline (Pien)
2e echtgeno(o)t(e)/partner
M. Frederiks, Marianne
kinderen
1 zoon en 1 dochter (uit eerste huwelijk)
vader
W. Wiegel, Wilhelm
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 22 maart 1913
beroep vader
- binnenhuisarchitect
- eigenaar van een meubelmakerij en aannemersbedrijf
moeder
S.M.A. Smolenaars, Sophia Maria Alberdina
geboorteplaats en/of -datum
Tjimahi (Ned.-Indië), 3 november 1915
broers en zusters
1 broer
beroep grootvader (vaderskant)
- typograaf/drukker bij N.V. Paragon
- boekdrukker
beroep grootvader (moederskant)
- adjunct-onderofficier KNIL
- schrijver bij de Nederlandse Spaarkas
