VDB
functie(s) in de periode 1939-1945: minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Gerrit (Gerrit)
titulatuur en naam
G. Bolkestein Gerrit (Gerrit)
wijziging in naam en/of titulatuur
- G. Bolkestein, tot 18 september 1950
- Dr. G. Bolkestein, vanaf 18 september 1950 (nadat aan hem door de Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam een eredoctoraat was verleend)
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 9 oktober 1871
overlijdensplaats en -datum
's-Gravenhage, 8 september 1956
levensbeschouwing
- Hervormd (opgevoed)
- geen godsdienst
Partij/stroming
partij(en)
- VDB (Vrijzinnig-Democratische Bond), tot 9 februari 1946
- PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946
Hoofdfuncties/beroepen
- onderwijzer Christelijke lagere school "De Klokkenberg" te Nijmegen, van 1890 tot 1895
- hoofd Christelijke ULO-school te Rhenen, van 1895 tot augustus 1901
- leraar Nederlands, "Gemeentelijke Hogere Burgerschool" te Nijmegen, van september 1901 tot november 1907
- leraar Rijksnormaalschool te Nijmegen, van september 1901 tot november 1907 (tevens leraar cursus hoofdacte)
- leraar Nederlands en geschiedenis, "Derde vijfjarige HBS" te Amsterdam, van november 1907 tot 1 september 1912
- directeur "Eerste driejarige HBS" te Amsterdam, van 1 september 1912 tot 15 juli 1916
- inspecteur van het middelbaar onderwijs, derde inspectie (Noord-Holland en Gelderland), van 11 oktober 1916 tot 1 januari 1934
- inspecteur van het voorbereidend hoger en middelbaar onderwijs, vierde inspectie (Amsterdam), van 1 januari 1934 tot 1 maart 1937
- ambteloos (met pensioen), van 1 maart 1937 tot 10 augustus 1939
- minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van 10 augustus 1939 tot 24 juni 1945
- persoonlijk adviseur van de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, van juni 1945 tot 1 juli 1948
Partijpolitieke functies
overzicht
- buitenland-commentator partijblad "De Opbouw", tot augustus 1939
Nevenfuncties
- secretaris Vereniging van leraren middelbaar onderwijs, van 1907 tot 1912
- voorzitter Vereniging van leraren middelbaar onderwijs, van 1915 tot 1917
- lid commissie van toezicht op het lager onderwijs te Amsterdam
- lid commissie doelmatige onderwijsorganisatie
- voorzitter Commissie wettelijke regeling van de toelating tot de h.b.s.
- voorzitter commissie aansluiting tussen het middelbaar en gymnasiaal en het hoger onderwijs
- lid commissie tot bestudering van de toenemende bevolking van universiteiten en hogescholen
- lid curatorium "Nieuwe Lyceum" te Hilversum
- lid curatorium "Montessori Lyceum" te Amsterdam
- lid curatorium "Vrijzinnig Christelijk Lyceum" te 's-Gravenhage
- lid redactie tijdschrift "De Nieuwe Amsterdammer"
- lid redactie tijdschrift "De Wereld"
- lid redactie tijdschrift "Paedagogische Studiën"
- voorzitter curatorium School vor Duitse Israëlitische kinderen te Scheveningen, vanaf september 1933
- lid curatorium Quakerschool te Ommen, vanaf 1934 (voor kinderen van Duitse vluchtelingen)
- voorzitter commissie ter bevordering van een meer verzorgd mondeling taalgebruik, 1935
- voorzitter bestuur School voor Taal- en Letterkunde te 's-Gravenhage, van 1938 tot september 1939
- lid Belgisch-Nederlandse commissie inzake de spellingshervorming (commissie-Van Haeringen), van december 1945 tot 1946
- lid Staatscommissie reorganisatie van het hoger onderwijs (Staatscommissie-Reinink), van 1 mei 1946 tot mei 1949
- voorzitter Raad van Toezicht NOIB (Nederlands-Opleidingsinstituut voor de Buitenlandse Dienst), vanaf november 1946
- voorzitter Commissie van Bijstand RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie), omstreeks 1950
- lid Raad van Bestuur Amerikaanse onderwijsstichting in Nederland, tot 1 december 1950
- voorzitter Raad van Toezicht "Nijenrode", 1951
- voorzitter bestuur Stichting "Internationale School"
- lid curatorium Instituut voor Woordblindheid
- voorzitter commissie van beroep bijzondere m.m.s.
- voorzitter bestuur Vrije Akademie
- voorzitter commissie staatsburgerlijke vorming van dienstplichtigen
- voorzitter Stichting kunstenaars herdenken 5 mei
- lid Fulbright-commissie
- lid curatorium internationale school "De Ulenpas"
- lid Nederlands Benelux-comité
afgeleide functies, presidia etc.
secretaris van de ministerraad (kabinet-Gerbrandy II), van 10 juni 1941 tot augustus 1944
Opleiding
primair onderwijs
- lagere school te Amsterdam
voortgezet onderwijs
- staatsexamen, 24 augustus 1904
hoger beroepsonderwijs
- Christelijke kweekschool voor onderwijzers "De Klokkenberg" te Nijmegen (hoofdakte)
- Frans, Duits, Engels, gymnastiek, Christelijke Kweekschool voor onderwijzers "De Klokkenberg" te Nijmegen (L.O.-akten)
- M.O.-Nederlands, tot 1898
academische studie
- Nederlands (kandidaats), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van september 1904 tot 30 april 1907
eredoctoraten
- doctor honoris causa, "State University of New Jersey, 'Rutgers University'", te New Brunswick (N.J, VS), 1944
- letteren en wijsbegeerte, Gemeentelijke Universiteit van Amsterdam, 17 september 1950
Activiteiten
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Ontwierp in 1940 een wettelijke regeling voor het voortgezet hoger en algemeen vormend middelbaar onderwijs en hield zich in Londen vooral bezig met (naoorlogse) plannen voor onderwijsvernieuwing.
- Riep in 1943 via Radio Oranje de Nederlandse studenten op om de door de bezetter verlangde loyaliteitsverklaring niet te tekenen
Wetenswaardigheden
algemeen
- Verbleef van maart tot eind juni 1944 in de Verenigde Staten om het Amerikaanse onderwijssysteem te bestuderen; hij was derhalve afwezig bij bespreking over het ontslag van minister Kerstens.
- Was in 1947 actief in het Comité-Oud waarin voormalig vrijzinnig-democraten oprichting van een nieuwe liberale voorbereidden. Zou echter wel lid zijn gebleven van de PvdA.
uit de privésfeer
- Was in januari-maart 1940 uitgeschakeld door een aderontsteking
niet-aanvaarde politieke functies
- lid gemeenteraad van Amsterdam, maart 1934 (vacature-Abrahams)
woonplaats(en)/adres(sen)
's-Gravenhage, Van Steenhovenstraat 7, omstreeks 1955
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 31 augustus 1922
- Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 8 oktober 1946
overige onderscheidingen en prijzen
eremedaille in zilver van de stad Amsterdam
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, vanaf 1919
- lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, vanaf 1929
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "De voorgeschiedenis van het Middelbaar Onderwijs" (1913)
- "De paedagogiek aan de Nederlandse Universiteiten" (1915)
- "De concentratiegedachte in het middelbaar onderwijs" (1932)
- "De vrijheidsgedachte in de regeling van het middelbaar onderwijs" (1933)
- "De wettelijke 'neutraliteits'-bepalingen voor het openbaar onderwijs" (1939)
- "Schema van de Organisatie van het Onderwijs" (1946)
- diverse artikelen in onderwijskundige tijdschriften en weekbladen
literatuur/documentatie
- C.F.P. Stutterheim, Levensbericht Gerrit Bolkestein, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde 1956/57, 25-31
- L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 625
- H.W. von der Dunk, "Bolkestein, Gerrit (1871-1956)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 67
- Casper Kirkels, "Architect van onderwijsvernieuwing. Denken en daden van Gerrit Bolkestein 1871-1956" (2009)
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Nijmegen, 17 april 1895
echtgeno(o)t(e)/partner
J. Meijer, Johanna
kinderen
2 zoons en 2 dochters
vader
K. Bolkestein, Klaas
geboorteplaats en/of -datum
Huizen, 12 februari 1840
beroep vader
melkslijter
moeder
F. Haring, Fijtje
geboorteplaats en/of -datum
Diemen, 29 november 1837
beroep grootvader (vaderskant)
- apotheker te Amsterdam
- heel- en vroedmeester te Huizen
familierelaties
- Grootvader van F. Bolkestein, Tweede Kamerlid, staatssecretaris, minister en Europees commissaris
