PvdA
functie(s) in de periode 1981-1994: lid Tweede Kamer, staatssecretaris, minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Catharina Isabella (Ien)
titulatuur en naam
Drs. C.I. Dales Catharina Isabella (Ien)
opmerkingen over de naam en/of titel
Had in haar jeugd Ineke als roepnaam en later, tot de jaren zeventig, Ientje
geboorteplaats en -datum
Arnhem, 18 oktober 1931
overlijdensplaats en -datum
Utrecht, 10 januari 1994
begraafplaats en -datum
Arnhem, begraafplaats Moscowa, 14 januari 1994
levensbeschouwing
Hervormd
Partij/stroming
partij(en)
PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 1968
Hoofdfuncties/beroepen
- jeugdwerkleidster te Krabbendijke, van 1953 tot 1956
- cursusleidster Hervormd vormingscentrum De Horst, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van augustus 1956 tot 1963
- adjunct-hoofd afdeling vormingswerk De Horst, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1963 tot 1 juli 1966
- hoofd afdeling vormingswerk De Horst, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1 juli 1966 tot 1 maart 1969
- adjunct-directeur Hervormd vormingscentrum De Horst, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1 januari 1968 tot 1 maart 1969
- directeur Hervormd vormingscentrum De Horst, Stichting "Kerk en Wereld" te Driebergen, van 1 maart 1969 tot 1 december 1974
- freelance onderzoekster, van 1 januari 1975 tot 1 september 1977 (deed in opdracht van instellingen en organisaties onderzoeken ter verbetering van organisatie en werksfeer)
- directeur GSD (Gemeentelijke Sociale Dienst) te Rotterdam, van 1 september 1977 tot 11 september 1981
- staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (belast met sociale zekerheid), van 11 september 1981 tot 29 mei 1982
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1982 tot 16 mei 1987
- burgemeester van Nijmegen, van 16 mei 1987 tot 7 november 1989
- minister van Binnenlandse Zaken, van 7 november 1989 tot 10 januari 1994
takenpakket (staatssecretaris)
- Was als staatssecretaris belast met 1. aangelegenheden betreffende de sociale zekerheid; 2. het sociale beleid met betrekking tot gehandicapten en ouderen.
Partijpolitieke functies
overzicht
- lid vormingscommissie PvdA, van 1968 tot 1969
- voorzitter beraad over christenen in de PvdA, februari 1977
- tweede vicevoorzitter PvdA, van april 1983 tot november 1984
- lid partijbestuur PvdA, van november 1983 tot november 1984
- vicevoorzitter PvdA, van november 1984 tot november 1986
Nevenfuncties
- lid bestuur Stichting NIVV (Nederlands Instituut voor Vredesvraagstukken), vanaf december 1969
- lid bestuur IKON (Interkerkelijke Omroep Nederland), vanaf 1976
- lid adviescommissie Beleid en Bezuiniging Nederlands-Hervormde Kerk, van 1979 tot 1994
- lid curatorium NPA (Nederlandse Politie Academie), tot november 1989
- lid begeleidingscollege voor reorganisatie van de Rijksdienst, omstreeks november 1983 tot 7 november 1989
- lid sectie sociale vragen, Raad van Kerken, omstreeks november 1983 tot november 1989
- lid Raad van Commissarissen N.V. PTT Nederland, van 1 januari 1989 tot november 1989
- lid Raad van Commissarissen SEP (Samenwerkende Elektriciteits-Produktiebedrijven) te Arnhem, van 1989 tot november 1989
- lid Raad van Commissarissen N.V. "Internatio Muller"
- lid bestuur Koninklijke Nederlandse Jaarbeurs
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter vaste commissie voor het Emancipatiebeleid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 2 december 1982 tot 9 september 1986
- voorzitter Commissie voor de Verzoekschriften (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 24 oktober 1984 tot 16 mei 1987
- voorzitter vaste commissie voor de Politie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 september 1986 tot 16 mei 1987
Opleiding
primair onderwijs
- Openbare lagere school te Arnhem, tot 1943
voortgezet onderwijs
- h.b.s.-a, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Arnhem, van 1943 tot 1947 (onderbroken in 1944-1945)
- h.b.s.-b, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Arnhem, van 1947 tot 1950
academische studie
- geneeskunde (niet voltooid), Gemeente Universiteit te Amsterdam, van 1953 tot 1955
- sociologie (kandidaatsexamen), Gemeente Universiteit te Amsterdam, van 1960 tot 6 juni 1967
- andragologie, Universiteit van Amsterdam, van 1967 tot 21 november 1975 (deeltijdstudie)
opleidingen
- opleiding jeugdwerkleidster, Hervormd vormingscentrum "De Horst" te Driebergen, van 1950 tot 1953
- opleiding Hervormd vormingscentrum "De Horst" (evangelisten-diploma Wika, Werker in kerkelijke arbeid), van 1955 tot 6 juli 1956
Activiteiten
als parlementariër
- Hield zich in de Tweede Kamer vooral bezig met sociale zaken (sociale zekerheid), minderheden en politie-aangelegenheden
- Interpelleerde op 20 februari 1985 samen met Ina Brouwer (CPN) staatssecretaris De Graaf over de procedures in de WWV
- Interpelleerde op 18 december 1986 staatssecretaris De Graaf over een uitspraak van het Europees Hof van Justitie inzake een WWV-uitkering
- Was in 1986 één van de woordvoerders van haar fractie bij de behandeling van de stelselherziening sociale zekerheid
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Diende in 1982 met minister Den Uyl voorstellen in om de bovenwettelijke uitkering in de Ziektewet te beperken. Dit voorstel stuitte op veel verzet van onder meer de vakbeweging. Het werd later aangepast en weer later ingetrokken. (17.348)
- Bracht in 1982 samen met staatssecretaris Kombrink en minister De Ruiter een brief uit over het regeringsstandpunt inzake het interimrapport van de Interdepartementale Stuurgroep Misbruik en Ongelijk Gebruik (ISMO). Belangrijke aanbevelingen waren: het wegnemen of beperken van het bieden van gelegenheid door voorheffingen, forfaits en indirecte heffingen; betere samenwerking tussen organen en diensten; controle en sanctietoepassing, alsmede bredere toepassing van het fiscaal nummer; verbetering van de verhouding tussen overheid en burger (door transparatie, tegengaan van administratieve lasten etc.) en bestrijding van malafide werkgevers. (17.050)
- Diende in 1982 samen met minister Den Uyl het wetsvoorstel Wet arbeid gehandicapte werknemers in. De wet kwam in 1986 tot stand. (17.384)
- Bracht in 1990 samen met minister Hirsch Ballin de nota "Een nieuw politiebestel in de jaren '90" uit. Hierin wordt de vorming van regionale politiekorpsen en van landelijke politiediensten aangekondigd. (21.461)
- Bracht in 1990 en 1991 samen met staatssecretaris De Graaff-Nauta de nota's "Bestuur op niveau" 1 en 2 uit, waarin plannen inzake regiovorming werden ontvouwd (21.062, nrs. 3-4 en 7)
- Bracht in 1990 als coördinerend bewindspersoon de Nota Sociale Vernieuwing uit. Hierin werd beleid uiteengezet dat gericht was op het op gemeentelijk niveau verminderen van (sociale) achterstanden, op bevordering van veiligheid en op versterking van sociale structuren. Er komt een Fonds sociale vernieuwing. In 1990 stelde zij tevens de stuurgroep Sociale Vernieuwing in onder leiding van Jan Schaefer. Vanwege de financiële problemen van het rijk kwam het beleid slechts moeizaam van de grond. (21.455)
- Plaatste in juni 1992 tijdens het VNG-congres integriteit bij de overheid op de politieke agenda
- Bracht in 1992 de zelfstandige bestuursorganen onder de werkingssfeer van de Nationale Ombudsman. Daardoor kunnen burgers bij dat instituut ook klachten indienen over bijvoorbeeld de Sociale-Verzekeringsraad en de Verzekeringskamer. (22.731)
- Bracht in 1992 een rapportage uit over het maatschappelijk debat over de integratie van minderheden in de Nederlandse samenleving. Tijdens het parlementaire debat over deze rapportage in 1992 verklaarde zij geen alternatief te zien voor het integratiebeleid, omdat er anders sprake zou zijn van segregatie, wat zij als een groot maatschappelijk kwaad zag. Minderheden moesten volgens haar zelf invulling geven aan de integratie en dat legde aan hen verplichtingen op. Nederlanders dienden eveneens medeverantwoordelijkheid voor de integratie te voelen. (22.809)
- Bracht in 1993 samen met staatssecretaris De Graaff-Nauta de nota "Bestuur op niveau" 3 uit, waarin onder meer vorming van een provincie-nieuwe-stijl in het Rijnmondgebied werd aangekondigd (21.062, nr. 21)
- Verdedigde in 1993 samen met de ministers Hirsch Ballin en d'Ancona met succes het wetsvoorstel Algemene wet gelijke behandeling in de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel werd (mede) door haar opvolgster in het Staatsblad gebracht. (22.014)
- Was in het kader van het algehele ombuigingsbeleid verantwoordelijk voor een afslankingsoperatie bij de rijksoverheid. Dit behelsde onder meer een vacaturestop, vergroting van doelmatigheid en vermindering van rijkstaken.
- Bereikte in 1993 overeenstemming met de bonden van overheidspersoneel over privatisering van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
- Maakte zich in 1993 samen met minister Hirsch Ballin sterk voor uitbreiding van de politiesterkte met circa 450 agenten en voor verbetering van de huisvesting van de politie
- Verdedigde in 1993 samen met staatssecretaris De Graaff-Nauta in de Tweede Kamer met succes de Kaderwet bestuur in verandering en een aanscherping van de Wet gemeenschappelijke regelingen. De wet werd in 1994 in het Staatsblad gebracht. (23.048 & 23.139)
- Belangrijke benoemingen tijdens haar ministerschap: De Boer (PvdA, Commissaris van de Koningin in Drenthe), Van Gelder (CDA, Commissaris van de Koningin in Zeeland), Van Kemenade, (PvdA, Commissaris van de Koningin in Noord-Holland), Terlouw (D66, Commissaris van de Koningin in Gelderland) en Van Voorst tot Voorst (CDA, Commissaris van de Koningin in Limburg); Opstelten (VVD, burgemeester van Utrecht), Ouwerkerk (PvdA, burgemeester van Groningen), Pleumeekers (CDA, burgemeester van Heerlen) en Welschen (PvdA, burgemeester van Eindhoven)
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1990 een wet tot stand waarbij het Rijkscomputercentrum (RCC) werd omgezet van een staatsbedrijf in een privaatrechtelijke onderneming (N.V.) (21.129)
- Bracht in 1990 een nieuwe Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer (Stb. 622) tot stand. Deze wet verving op basis van een rapport van de commissie emolumenten leden Tweede Kamer (commissie-Dees) de wet uit 1968. De schadeloosstelling werd uit een oogpunt van doelmatigheid gekoppeld aan de vergelijkbare ambtelijke schaal 14 BBRA. De nieuwe wet voorziet in een nieuwe regeling voor vergoeding van onkosten. Alle Tweede Kamerleden krijgen een OV-jaarkaart. (21.852)
- Bracht in 1991 een wet (Stb. 130) tot herziening van de Wet op de lijkbezorging tot stand. Deze bevatte geen principiële wijzigingen, maar bracht wel de ruimingstermijn van tien op twintig jaar. Gedeputeerde Staten kunnen onder bepaalde voorwaarden wel vergunning verlenen voor vervroegde ruiming na tien jaar. Het wetsvoorstel was in 1971 ingediend door minister Beernink en in 1982 door minister Rietkerk in de Tweede Kamer verdedigd. (11.256 & 21.146)
- Bracht in 1991 een wet (Stb. 347) inzake de aanspraak op zwangerschaps- en bevallingsverlof van overheids- en onderwijspersoneel tot stand. (21.900)
- Bracht in 1991 samen met minister Lubbers een nieuwe Wet openbaarheid van bestuur (Stb. 703) tot stand. Deze bevatte hoofdzakelijk technisch-procedurele wijzigingen ten opzichte van de wet uit 1978 en bracht ook elektronische data onder de wet. (19.859)
- Bracht in 1991 de Wet geneeskundige hulpverlening bij rampen (Stb. 653) tot stand. Het college van B&W kreeg de zorg voor de geneeskundige hulpverlening en de voorbereiding daarop. Het college droeg in het bijzonder zorg voor de totstandkoming van afspraken, die nodig waren voor een doelmatige geneeskundige hulpverlening. De geneeskundige hulpverlening werd opgedragen aan een openbaar lichaam dat een centrale post voor het ambulancevervoer moest instellen, alsmede een organisatorisch samenwerkingsverband. Het wetsvoorstel was in 1987 ingediend door staatssecretaris De Graaff-Nauta. (21.023)
- Bracht in 1991 samen met minister Hirsch Ballin de Wet tijdelijke voorzieningen reorganisatie politiebestel (Stb. 674) tot stand. (21.874)
- Bracht in 1992 samen met minister Hirsch Ballin de Wet Algemene regels van bestuursrecht (Awb) (Stb. 315) tot stand. In deze wet staan onder meer bepalingen over de wijze waarop regelgeving tot stand moet komen, en de wijze waarop inspraak en beroep moeten worden vormgegeven. Besluiten moeten zorgvuldig worden voorbereid en worden gemotiveerd. In bepaalde gevallen is openbaarmaking van aanvraag of besluit verplicht en kan inspraak plaatsvinden. Bezwaar- of beroepschriften moeten binnen zes weken na bekendmaking worden ingediend. Een bestuursorgaan neemt binnen zes weken een besluit over het bezwaarschrift. Bij administratief beroep geldt een termijn van 16 weken. Door eenheid in de wetgeving moet het recht eenvoudiger en beter toegankelijk worden. Door algemene regels worden een aantal bepalingen in vele bijzondere wetten overbodig. Vastgelegd wordt hoe besluitvorming bij bestuursorganen moet plaatsvinden en hoe advisering, voorbereiding en bekendmaking moet geschieden. Het wetsvoorstel was in 1989 ingediend door de ministers Korthals Altes en Van Dijk. (21.221)
- Bracht in 1992 een wet (Stb. 607) tot stand waardoor het voor overheidspersoneel mogelijk werd met deeltijd-v.u.t. (vrijwillig vervroegd uittreden) te gaan. Het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds werd belast met de uitvoering. (21.872)
- Bracht in 1993 de Tijdelijke wet stimulering sociale vernieuwing (Stb. 682) tot stand. Daarmee werd een wettelijke basis gelegd voor projecten op het gebied van sociale vernieuwing. Die moesten bijdragen aan het op lokaal niveau wegwerken van achterstanden. (23.052)
- Bracht in 1993 samen met minister Hirsch Ballin een wet (Stb. 650) inzake voltooiing van de eerste fase van de herziening van de rechterlijke organisatie tot stand. Deze wet introduceert bestuursrechtspraak in twee instanties, een regeling voor bestuursprocesrecht en een uniforme regeling voor procesrecht voor alle bestuursrechtelijke colleges, zoals administratieve kamers van rechtbanken, de afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, de Centrale Raad van Beroep en de Colleges van Beroep voor het Bedrijfsleven en voor de studiefinanciering. Het gaat o.a. om bevoegdheid, termijnen, het horen van getuigen, griffierecht en versnelde behandeling. De kwaliteit en de overzichtelijkheid van de rechtspraak moet hierdoor worden verbeterd. Kroonberoep en beroep op grond van de Tijdelijke wet Kroongeschillen worden vervangen. Bij alle 19 arrondissementsrechtbanken worden enkelvoudige en meervoudige kamers ingesteld die in eerste aanleg bestuursrechtelijke zaken behandelen. Hoger beroep kan worden ingesteld bij de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, die de afdelingen Rechtspraak en Geschillen vervangt. Geschillen over o.a. bestemmingsplannen en milieuzaken komen direct bij de afdeling Bestuursrechtspraak terecht. Het zelfde geldt voor enkele andere categorieën geschillen (bijv. over dienstplicht en studiefinanciering). (22.495)
- Bracht in 1993 samen met minister Hirsch Ballin een nieuwe Politiewet (Stb. 724) tot stand. De politie werd grotendeels regionaal georganiseerd met een regionale korpsbeheerder (veelal de burgemeester van een grote gemeente) aan het hoofd. Er kwamen 25 regiokorpsen. Daarnaast werd er een Korps Landelijke Politiediensten ingesteld voor bovenregionale taken, zoals het toezicht op weg-, water- en luchtverkeer, het beveiligen van koninklijke en diplomatieke personen, het leveren van recherche-expertise en misdaadanalyse en het bieden van ondersteuning aan de regionale korpsen op het gebied van politiespecifieke hulpmiddelen, informatietechnologie en logistieke diensten. Ook de Centrale Recherche Informatie (CRI) ressorteerde onder het Korps landelijke politiediensten. De CRI ondersteunde op bovenregionaal niveau politie en justitie bij de bestrijding van met name zware en georganiseerde criminaliteit. (22.562)
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was in 1983 kandidaat voor het burgemeesterschap van Amsterdam
- Werd op 25 januari 1994 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij minister-president Lubbers.
uit de privésfeer
- Haar vader vocht in mei 1940 als gemobiliseerd kapitein bij de verdediging van de Grebbelinie
- Na het overlijden van haar vader in 1942 (toen zij tien jaar was) moest haar moeder de kost verdienen
- Had een hekel aan uiterlijk vertoon en kwam regelmatig in aanvaring met in haar ogen te opdringerige journalisten
- Had in Utrecht de voormalige docente Engels Nel van Dalfsen als huisgenote
- Sinds de jaren zeventig hartsvriendin van Elisabeth Schmitz, wethouder van Rotterdam en later burgemeester van Haarlem
- Op 13 januari 1994 werd in de Domkerk te Utrecht een herdenkingsdienst voor haar gehouden
- Haar begrafenis in Utrecht en de rouwstoet naar Arnhem trok massale belangstelling
- Naar haar is de Ien Dales Award genoemd, een tweejaarlijkse prijs voor integriteitsbeleid. De prijs wordt toegekend door de Stichting Ien Dales Leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam.
- Het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies (AIAS) van de Universiteit van Amsterdam stelde een naar haar genoemde leerstoel in
- In 1996 werd in het gebouw van de Gemeentelijke Dienst Arbeidsvoorzieningen (thans CAOP) in Den Haag een bronzen door Fred Tuijnman vervaardigd borstbeeld van haar onthuld
anekdotes en citaten
- In een Tweede Kamerdebat in december 1991 over het niet toezenden van een brief van secretarissen-generaal over de efficiency-operatie bij de overheid zei zij: "Ik vind [echter] niet dat het kabinet 'fuss' met 'fuss' moet beantwoorden."
- Zei in juni 1992 op het VNG-congres: "Een beetje integer kan niet"
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Ma Flodder" (koosnaam, die de Nijmegenaren haar gaven)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Arnhem, Prins Hendrikstraat 58 te Arnhem, vanaf 18 oktober 1931
- Arnhem, Bakkerstraat (onder andere tijdens de Tweede Wereldoorlog)
- Amsterdam, Deurloostraat, vanaf 1953
- Amsterdam, Vondelstraat, tot 1955
- Driebergen (dienstwoning op Instituut "De Horst"), van 1956 tot 1977
- Utrecht, Koningslaan 34, van 1977 tot 10 januari 1994
- Nijmegen, Batavierenweg 120, van 1987 tot 1990 (hield haar woning in Utrecht aan)
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 9 september 1982
overige onderscheidingen en prijzen
Wolfert van Borselenpenning, gemeente Rotterdam, september 1981
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid IKV (Interkerkelijk Vredesberaad)
hobby's
- tuinieren
- koken
- fossielen verzamelen
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- Th.H. Dragt e.a., "Een beetje integer bestaat niet. Minister Ien Dales - Een leven tussen geloof en dienen" (Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel, 2004)
- Hieke Jippes, "Ien Dales. 'Het gaat niet om mij maar om de partij'", NRC Handelsblad, 4 september 1982
- Erik van Gruijthuijsen, "Vol strijdlust, en ook bokkig, slordig, eerlijk - ze was geen politica", Het Parool, 11 januari 1994
- Frank Vermeulen en Cees Banning, "Bestuurder met 'nogal wat gebruiksaanwijzingen'", NRC Handelsblad, 10 januari 1994
- Jurn de Vries, "Stevige inhoud in ruwe verpakking. Minister C.I. Dales (1931-1994)". Nederlands Dagblad, 11 januari 1994
- Louis Cornelisse en Ruud van Heese, "Een geliefde 'Ma Flodder' met twee gezichten", Trouw, 11 januari 1994
- H. Visser, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" 1983
- "Ik denk dan, hoor eens hier, je bent er zelf óók bij geweest!", in: A. Groen e.a. (red.), Vrouwen en het Binnenhof (1985)", 43
- A. van Kessel, "Dales, Catharina Isabella (1931-1994)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (digitale versie)
- A. van Kessel, "Dales, Catharina Isabella", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland" (2016)
- S. Hoogmoed, "Pontificaal Sociaal. Ien Dales 1931-1994" (2024)
Biografisch Woordenboek(en)
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd
vader
T. Dales, Teunis (Teun)
geboorteplaats en/of -datum
Oosterbeek (gem. Renkum), 13 december 1902
beroep vader
directeur van een groothandel in bouwmaterialen
moeder
W.B. Holstege, Wilhelmina Bertha (aanvankelijk Holstigen)
geboorteplaats en/of -datum
Oosterbeek (gem. Renkum), 6 oktober 1905
broers en zusters
1 broer en 1 zus (zelf de oudste)
beroep grootvader (vaderskant)
landbouwer
beroep grootvader (moederskant)
kruidenier
