CHU
functie(s) in de periode 1963-1977: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
Personalia
voornamen (roepnaam)
Arnold Dirk Willem (Arnold)
titulatuur en naam
Drs. A.D.W. Tilanus Arnold Dirk Willem (Arnold)
geboorteplaats en -datum
Utrecht, 11 november 1910
overlijdensplaats en -datum
Hoogerheide (gem. Woensdrecht), 31 augustus 1996
levensbeschouwing
Hervormd: midden-orthodox
Partij/stroming
partij(en)
- CHU (Christelijk-Historische Unie), tot 11 oktober 1980
- CDA (Christen-Democratisch Appèl), vanaf 11 oktober 1980
Hoofdfuncties/beroepen
- huisarts te Voorburg, van 1940 tot oktober 1950 (in de periode 1946-1949 werd zijn praktijk waargenomen)
- lid gemeenteraad van Voorburg, van 3 september 1946 tot 1 december 1950
- officier van gezondheid, Inspectie Geneeskundige Dienst, Koninklijke Landmacht, van 1946 tot 1949 (belast met coördinatie van medische keuringen van dienstplichtigen)
- directeur Stichting Gelderland voor Maatschappelijk Werk te Arnhem, van 1 december 1950 tot 1 juni 1963
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 5 juni 1963 tot 8 juni 1977
- fractievoorzitter CHU Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 juli 1968 tot 26 juni 1969
- fractievoorzitter CHU Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 april 1972 tot 1 juli 1973
gevangenschap/internering
geïnterneerd polizeiliches durchgangslager te Amersfoort (enige tijd; vanwege hulp aan joden)
Partijpolitieke functies
overzicht
- adviserend lid hoofdbestuur CHU, van 1963 tot 1966
- voorzitter CHU, van 19 maart 1966 tot 5 oktober 1968
- lid Groep van Achttien (overleg over samenwerking ARP, CHU en KVP), van april 1967 tot september 1969
- adviserend lid hoofdbestuur CHU, van 1969 tot 1977
- politiek leider CHU, van 1 april 1972 tot 1 juli 1973
lijsttrekkerschappen
- lijsttrekker CHU Tweede Kamerverkiezingen 1972, van 23 september 1972 tot 29 november 1972
Nevenfuncties
- secretaris Ziekenfonds "De Volharding", tot 1 december 1950
- lid subcommissie sociaal-economische en planologische aangelegenheden, Stichting tot Ontwikkeling van Komgrondengebieden, vanaf januari 1953
- lid bestuur en voorzitter, Nederlands Hervormd Diakonessenhuis te Arnhem, van 1954 tot 1969
- voorzitter Nederlandse Federatie voor Bejaardenzorg, van 1956 tot 1967
- lid Commissie Vraagstukken Subsidiëring Maatschappelijk Werk, omstreeks 1958
- voorzitter Generale diakonale Raad, Nederlands Hervormde Kerk, van 1963 tot 1969
- lid bestuur Papefonds, van 1966 tot 1981
- parttime sociaal-geneeskundige, vanaf 1966
- voorzitter Stichting tot Ontwikkeling van de Noord-West Veluwe, omstreeks 1966 en nog in 1970
- voorzitter Nederlands Instituut voor Maatschappelijke Opbouw, omstreeks 1966 en nog in 1970
- lid Raad van Commissarissen "NIBA-Grintmij.", van 1967 tot 1982
- voorzitter Stichting Geneeskundige Controle te Arnhem
- vicevoorzitter Stichting "Huis en Haard"
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Wijziging van de Wet Wetenschappelijk Onderwijs in verband met regeling van academische ziekenhuizen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 27 juni 1968 tot 8 juni 1977
- ondervoorzitter bijzondere commissie voor het voorstel van wet van de leden Lamberts en Roethof inzake abortus (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 14 oktober 1970 tot maart 1976
- lid Presidium (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 11 mei 1971 tot 7 december 1972 (vierde ondervoorzitter)
- voorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Wet bijzondere opneming psychiatrische ziekenhuizen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 juni 1971 tot 8 juni 1977
- voorzitter bijzondere commissie voor het wetsontwerp regelen ten aanzien van de assistent-arts (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 10 november 1971 tot december 1971
- voorzitter bijzondere commissie voor het wetsvoorstel Financieel Statuut van het Koninklijk Huis (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 juni 1972 tot 31 oktober 1972
- voorzitter werkgroep inzake onderzoek Huisvesting Tweede Kamer (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 29 november 1973 tot 6 april 1976
- voorzitter bijzondere commissie voor de ontwerp-Wet immunisatie militairen (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 21 mei 1974 tot september 1975
- ondervoorzitter bijzondere commissie inzake voorzieningen voor gehandicapten (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 19 november 1974 tot 8 juni 1977
Opleiding
voortgezet onderwijs
- gymnasium-b, "Christelijk Gymnasium" te 's-Gravenhage, tot juni 1932
academische studie
- geneeskunde, Rijksuniversiteit Utrecht, van september 1932 tot 18 januari 1938
- artsexamen, Rijksuniversiteit Utrecht, 1940
Activiteiten
als parlementariër
- Was woordvoerder volksgezondheid, sociale zaken en maatschappelijk werk van de CHU-Tweede Kamerfractie. Hield zich ook bezig met civiele verdediging, binnenlandse zaken en Koninkrijkszaken.
- Was in 1965 woordvoerder van zijn fractie bij de behandeling van het wetsvoorstel tot invoering van de Wet Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)
- Een door hem tijdens de behandeling van de Nota Grondwetsherziening ingediende (en op 28 januari 1975 aangenomen) motie vroeg de regering geen voorstellen in te dienen om verandering aan te brengen in benoemingsprocedures van Commissarissen der Koningin en van burgemeesters, hetgeen dan ook niet gebeurde.
- Voerde in 1975 het woord bij het debat over de onafhankelijkheid van Suriname
- Was in september 1976 woordvoerder bij het debat over de abortusvoorstellen
opvallend stemgedrag
- In 1965 stemden hij en Van Gelder als enigen van hun fractie tegen de ontwerp-Wet ziekenhuistarieven
- Behoorde in 1965 tot de minderheid van zijn fractie die tegen de ontwerp-Mijnwet continentaal plat stemde
- Behoorde in 1968 tot de drie leden van zijn fractie die tegen een wijziging van de Wet op de kansspelen stemden tot verhoging van de hoofdprijzen voor sporttoto en staatsloterij
- Behoorde in 1971 tot de minderheid van zijn fractie die vóór het initiatiefwetsvoorstel stemde over de mogelijkheid van vervroeging van Prinsjesdag
- In 1976 stemden hij en Kruisinga als enigen van hun fractie tegen een (verworpen) motie-Wiegel over handhaving van de afgesproken Nederlandse defensie-inspanning
- Stemde in 1976 als enige van zijn fractie vóór een (aangenomen) motie-J.N. Scholten stemde over geleidelijke afschaffing van de STER-reclame
- In 1976 stemden hij en Van Leijenhorst als enigen van hun fractie vóór een (verworpen) amendement-Jongeling over het schrappen van politieke gezindheid uit het (nieuwe) antidiscriminatie-artikel in de Grondwet
- Stemde in 1977 als enige van zijn fractie vóór een (aangenomen) motie-Kosto over het benoemen van mannen en vrouwen in rijksfuncties
Wetenswaardigheden
algemeen
- Moest vanaf juni 1969 zes weken rust houden vanwege oververmoeidheid
- Was in 1973 samen met W. Scholten tegen het afhaken van de CHU bij de formatie van het kabinet-Den Uyl, omdat hij dat nadelig achtte voor de christendemocratische samenwerking
- Trad in juni 1973 terug als fractievoorzitter vanwege zijn leeftijd en de veelheid van taken die met het fractievoorzitterschap samenhingen
- Werd op 10 september 1996 in de Tweede Kamer herdacht
niet-aanvaarde politieke functies
- minister van Maatschappelijk Werk, september 1956 (tijdens formatie-De Gaay Fortman)
woonplaats(en)/adres(sen)
Arnhem, Karthuizerstraat 68, omstreeks 1963 (nog in 1977)
ridderorden
- Officier in de Orde van Oranje-Nassau, 27 september 1963
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 27 april 1973
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- J. van den Berg, "Portret van de rustigste fractieleider van de rustigste partij", in: Vrij Nederland, 19 oktober 1968
- F. van der Molen, "Wie is Wie in de Tweede Kamer?" (1970)
- Hans Goslinga, "A.D.W. Tilanus 1911 - 1996", Trouw, 5 september 1996
archivalia
archief-A.D.W. Tilanus, Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Utrecht, 9 november 1939
echtgeno(o)t(e)/partner
J. van Diemen, Jansje (Jeanne)
kinderen
2 dochters en 1 zoon
vader
Dr. H.W. Tilanus, Hendrik Willem
geboorteplaats en/of -datum
Deventer, 5 oktober 1884
moeder
J.H.C.A. Middelbeek, Johanna Hillegonda Catharina Adriana
geboorteplaats en/of -datum
Delft, 28 augustus 1884
beroep grootvader (vaderskant)
officier
beroep grootvader (moederskant)
officier
familierelaties
