ARP
functie(s) in de periode 1918-1958: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, lid Raad van State
Personalia
voornamen (roepnaam)
Johannes (Jan)
titulatuur en naam
Dr. J. Schouten
wijziging in naam en/of titulatuur
- J. Schouten, van 12 augustus 1883 tot 20 oktober 1950
- Dr. J. Schouten, vanaf 20 oktober 1950 (nadat aan hem door de Vrije Universiteit te Amsterdam een eredoctoraat was verleend)
geboorteplaats en -datum
Maassluis, 12 augustus 1883
overlijdensplaats en -datum
Rotterdam, 9 september 1963
levensbeschouwing
Gereformeerd
Partij/stroming
partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)
Hoofdfuncties/beroepen
- schippersknecht op schip van zijn vader, vanaf 1894 (voer eenmaal mee op de logger 'De Onafhankelijkheid')
- werkzaam in bloemisterij te Maassluis, 1901 (van zijn oom Nicolai)
- werkzaam in boekhandel-drukkerij te Maassluis, van 1903 tot 1907
- administrateur en privédocent boekhouden, van 1908 tot 1920
- lid gemeenteraad van Rotterdam, van 8 juni 1916 tot 1 september 1931 (in 1916-1919 voor het kiesdistrict Rotterdam I)
- lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 24 oktober 1917 tot 4 juli 1939 (in 1917-1919 voor het kiesdistrict Rotterdam II)
- directeur N.V. Rotterdamsche Boaz Bank, vanaf 1920 (nog in 1939)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 22 oktober 1918 tot 3 juli 1956
- lid politieke hoofdredactie "De Standaard", antirevolutionair dagblad voor Nederland, van 10 november 1920 tot 1 april 1922
- wethouder (van financiën en bedrijven) van Rotterdam, van 9 april 1925 tot 21 april 1927
- waarnemend fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 mei 1933 tot 1 juni 1933
- fractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 juni 1933 tot 14 juni 1956
- lid Raad van State, van 1 december 1956 tot 1 september 1958 (benoemd bij K.B. van 24 november 1956)
gevangenschap/internering
- gevangenschap Huis van Bewaring te Rotterdam, van 8 juni 1942 tot 3 juli 1942
- geïnterneerd polizeiliches durchgangslager te Amersfoort, van 3 juli 1942 tot 8 december 1942
- geïnterneerd strafgevangenis te Scheveningen, van 1 april 1943 tot 30 april 1944
- geïnterneerd concentratiekamp Sachsenhausen, van 30 april 1944 tot januari 1945
- geïnterneerd concentratiekamp Mauthausen, van januari 1945 tot 5 mei 1945
Partijpolitieke functies
overzicht
- politiek medewerker ARP-kiesvereniging te Rotterdam, van 1903 tot 1908
- voorzitter Centrale A.R.-kiesvereniging te Rotterdam, van december 1918 tot 1933
- fractievoorzitter ARP gemeenteraad van Rotterdam, van september 1919 tot april 1925
- fractiesecretaris-penningmeester ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 6 oktober 1919 tot 11 juli 1922
- lid redactie "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting ter bevordering van de studie der antirevolutionaire beginselen, van oktober 1924 tot 1941
- vicefractievoorzitter ARP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1932 tot 1 juni 1933
- waarnemend voorzitter Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van 6 juni 1933 tot 6 september 1939
- leider illegale ARP, van 30 juni 1941 tot 1 april 1943
- politiek leider ARP, van 30 juni 1941 tot 23 april 1956
- voorzitter Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van mei 1945 tot 22 juni 1955
- voorzitter sociaal-economische commissie, ARP, van augustus 1945 tot april 1946
- voorzitter Dr. Abraham Kuyperstichting, van 1946 tot 1963
- voorzitter redactie "Antirevolutionaire Staatkunde", orgaan van de Dr. Abraham Kuyperstichting, van 1947 tot 1960
- voorzitter ARP-Commissie voor Buitenlandse politiek, omstreeks 1948
- erevoorzitter Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van 23 juni 1955 tot 9 september 1963
lijsttrekkerschappen
- lijsttrekker ARP gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam, 1919
- lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1922 (in de kieskringen Rotterdam, 's-Gravenhage en Den Helder)
- lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1929 (in de kieskring Rotterdam)
- lijsttrekker ARP Tweede Kamerverkiezingen 1946, van 3 april 1946 tot 17 mei 1946
- lijsttrekker ARP Tweede Kamerverkiezingen 1948, van 12 mei 1948 tot 7 juli 1948
- lijsttrekker ARP Tweede Kamerverkiezingen 1952, van 9 april 1952 tot 25 juni 1952
Nevenfuncties
- voorzitter Gereformeerde Jongelingenvereniging "Bidt en Werkt", ring Maassluis
- voorzitter Gereformeerde Jongelingenvereniging, afdeling Zuid-Holland, van 1911 tot 1918
- lid Staatscommissie inzake de duurte van levensbehoeften (Staatscommissie-Bruins), van augustus 1919 tot oktober 1919
- lid Centrale Commissie voor de Statistiek, van januari 1926 tot 1933
- lid college van directeuren Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerde Grondslag (Vrije Universiteit), van 1928 tot 1942
- lid Ambtenarengerecht te Rotterdam, vanaf 1 maart 1933 (in 1939 herbenoemd voor zes jaar)
- lid Commissie van advies en bijstand Geldschieterswet, omstreeks 1933 (nog in 1938)
- lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936
- lid Staatscommissie inzake concentratie van scholen voor bijzonder lager onderwijs, van 4 februari 1936 tot 16 december 1936
- ondervoorzitter Centrale Commissie voor de Statistiek, vanaf 1933 (nog in 1955)
- plaatsvervangend lid Werkcommissie voor Werkloosheidsbestrijding, omstreeks 1938
- lid bestuur Nederlandse Centrale Organisatie voor TNO (Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek), omstreeks 1938
- lid Grootburgercomité, van december 1941 tot 1 april 1943
- lid Nationaal Comité, van januari 1942 tot 1 april 1943
- lid redactie illegale blad "Trouw", van januari 1943 tot 1 april 1943 (medeoprichter)
- directeur Vereniging voor hoger onderwijs op Gereformeerde grondslag (Vrije Universiteit), van 1945 tot 1959
- lid Nationale Advies Commissie (adviescollege voor de samenstelling van de Voorlopige Staten-Generaal), van 20 juli 1945 tot 16 november 1945
- lid Staatscommissie onderzoek wijziging procedure Grondwetsherziening (Staatscommissie-Beel), van 1 maart 1946 tot 1 april 1946
- lid en ondervoorzitter College van Rijksbemiddelaars, tot 1 november 1946
- lid bestuur Nationaal Comité "Handhaving Rijkseenheid", van 14 december 1946 tot februari 1950
- lid Staatscommissie onderzoek Grondwetsherziening vanwege hervorming van de staatkundige structuur van het Koninkrijk (Staatscommissie-Beel), van 29 september 1947 tot maart 1948
- lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-Van Schaik), van april 1950 tot februari 1954
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk VIIb (Financiën) 1924 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk X (Arbeid, Handel en Nijverheid) 1926 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk X (Arbeid, Handel en Nijverheid) 1928 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter vaste commissie voor overleg met de regering over handelsaangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 oktober 1932 tot 3 juli 1956 (sinds september 1948 Commissie voor de Handelspolitiek)
- lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juni 1933 tot juli 1956
- voorzitter Commissie van Rapporteurs inzake de nota van den minister van Justitie betreffende de feiten en omstandigheden, op grond waarvan op 1 april 1938 aan de brigade der Koninklijke Marechaussee te Oss is gelast zich tijdelijk van opsporingsdiensten te onthouden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1939 tot juni 1939
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de ontwerp-Wet Regelen omtrent de voorlopige Staten-Generaal (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1945 tot oktober 1945
- voorzitter begrotingscommissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 27 september 1950 tot 17 september 1953
- voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Goedkeuring verdrag inzake oprichting Europese Betalings Unie (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1951 tot juli 1953
- voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Goedkeuring verdrag inzake toetreding Nederland tot de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1951 tot 31 oktober 1951
- voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Goedkeuring E.D.G.-verdrag (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van december 1952 tot juli 1953
- voorzitter vaste commissie voor Economische Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 september 1953 tot 3 juli 1956
- voorzitter vaste commissie voor de Scheepvaart (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 17 september 1953 tot 3 juli 1956
- voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Goedkeuring Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens van 4 november 1950 (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1953 tot maart 1954
- voorzitter bijzondere commissie voor het wetsontwerp Financiering van de bouw en instelling van een kernreactor in Nederland (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1954 tot juli 1954
- voorzitter Commissie van Voorbereiding voor het wetsontwerp Goedkeuring van het protocol bij het NAVO-verdrag over de toetreding van de Bondsrepubliek Duitsland etc. (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 20 december 1954 tot 30 maart 1955
- voorzitter vaste commissie voor overleg inzake het huurbeleid (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juli 1955 tot 3 juli 1956
- lid afdeling Financiën (Raad van State)
- lid afdeling Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening (Raad van State)
- lid afdeling Maatschappelijk Werk (Raad van State)
Opleiding
hoger beroepsonderwijs
- M.O.-boekhouden, tot 1908
cursussen
- cursus boekhouden, van 1907 tot 1908
eredoctoraten
- rechtsgeleerdheid, Vrije Universiteit te Amsterdam, 24 februari 1950
Activiteiten
als parlementariër
- Was woordvoerder economische zaken van de ARP-Tweede Kamerfractie. Voerde in de jaren twintig en dertig ook het woord over onder meer koloniale aangelegenheden, ambtenarensalarissen en financiën.
opvallend stemgedrag
- In 1921 stemden hij en Smeenk als enigen van hun fractie vóór het wetsontwerp herziening van de Leerplichtwet (invoering zevende leerjaar)
- Behoorde in 1922 tot de zes leden van zijn fractie die bij de eerste lezing van grondwetsherziening tegen hoofdstuk III (Staten-Generaal) stemden over de verkiezing van de Eerste Kamer. Stemde ook bij de tweede lezing tegen.
- Behoorde in 1922 tot de vijf leden van zijn fractie die bij de eerste lezing van grondwetsherziening tegen wijziging van de additionnele artikelen stemden
- Behoorde in 1924 tot de vijf leden van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel over steunverlening aan de Koninklijke Hollandsche Lloyd stemden
- In 1926 stemden hij en Visscher als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel tot Goedkeuring van het Verdrag met België
- In 1930 stemden hij en Smeenk als enigen van hun fractie vóór de nieuwe Pachtwet
- Behoorde in 1932 met De Wilde en Visscher tot de minderheid van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel stemde over verlaging van uitkeringen aan gemeenten en provincies, ten einde tot salarisverlaging van hun ambtenaren te komen
- Interpelleerde in 1934 minister Marchant over plannen om KEMA van Arnhem over te plaatsen naar Delft
- Behoorde in 1937 tot de vier leden van zijn fractie die tegen een wijziging van de Ziektewet stemden, onder meer vanwege de ingevoerde eenheidspremie
- Behoorde in 1938 tot de vijf leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) amendement-De Geer stemden, waardoor verhoging van het invoertarief ook mogelijk werd ter bescherming van Nederlandse bedrijven
- Diende in februari 1949 een motie van wantrouwen in tegen het Indiëbeleid van het kabinet-Drees/Van Schaik. De motie kreeg alleen steun van ARP, SGP en Welter.
- Stemde in 1954 als enige van zijn fractie tegen het wetsvoorstel Aanvaarding van een statuut voor het Koninkrijk. Voerde bij het debat hierover wel namens zijn fractie het woord.
Wetenswaardigheden
algemeen
- Behoorde met Rutgers en Smeenk tot de minderheid van de ARP-fractie die vóór actief vrouwenkiesrecht was, maar was in 1919 afwezig bij de stemming over het initiatiefvoorstel-Marchant
- Trad in april 1927 af als wethouder nadat een motie van wantrouwen was aangenomen inzake de door hem voorgestelde korting op het pensioen van het gemeentepersoneel
- Was in 1937 met Goseling - tegen de zin van Colijn - een voornaam pleitbezorger van vorming van een 'positief' christelijk kabinet
- Organisator en inspirator van de illegale ARP
- Nam na zijn ontslag uit het concentratiekamp Amersfoort in december 1942 onmiddellijk zijn illegale werk weer op
- Keerde zich na de bevrijding tegen pogingen om ARP en CHU te laten fuseren in een Christelijke Volkspartij
- Behoorde in 1952 in de ARP-fractie met Gerbrandy en Van den Heuvel tot de minderheid die tegen deelname van de ARP aan een kabinet met de PvdA was
- Maakte op 25 mei 1955 bekend dat hij in juni dat jaar zou aftreden als voorzitter van het Centraal Comité en in 1956 als politiek leider van de ARP. Dat besloot hij vanwege zijn leeftijd. In augustus 1955 zou hij 72 jaar worden.
- Werd op 17 september 1963 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij viceminister-president Witteveen.
uit de privésfeer
- Na de dood van zijn vader was zijn moeder eigenares van een manufacturenwinkel
- Was tijdens de Bezetting onder andere actief in de illegale ARP en maakte deel uit van het Grootburgercomité en Nationaal Comité, dat plannen maakte voor een overgangsbewind na een Duitse nederlaag. Bij de contacten daarover met Londen werd hij in 1943 slachtoffer van het door Anton van der Waals uitgevoerde Englandspiel.
anekdotes en citaten
- Zou in mei 1945 na terugkeer uit het kamp Mauthausen hebben gezegd: "Ik ben niet veranderd"
- Het ARP-Eerste Kamerlid prof. Anema zei eens: Schouten is een amateurjurist, een legalist en dan nog van honderd jaar terug.
- Anema: "Hij is verloofd geweest en zijn verloving brak stuk op het feit dat bij hem principieel politieke zaken voor het meisje gingen en daarom is hij altijd ongetrouwd gebleven."
verkiezingen
- Werd in december 1917 bij tussentijdse verkiezingen in het district Rotterdam II na herstemming verslagen door A.B. de Zeeuw (sdap)
woonplaats(en)/adres(sen)
- Maassluis, van 12 augustus 1883 tot 1913
- Rotterdam, vanaf 1913
- Rotterdam, Insulindestraat 287a, omstreeks 1927 (nog in 1932)
- Rotterdam, Schiekade W.Z. 83a, omstreeks 1938
- Rotterdam, Henegouwerlaan 55b, omstreeks 1940 (nog in 1956)
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 augustus 1927
- Grootofficier in de Orde van Oranje-Nassau, 22 oktober 1953 (vanwege 35-jarig Kamerlidmaatschap)
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Bond van Christelijke kantoor- en handelsbedienden, afdeling Rotterdam
- lid Calvinistische Juristenvereniging
militaire dienst
- dienstplichtig militair bij de vestingartillerie te Willemstad, van 1902 tot 1903
Publicaties van/over
lijst van publicaties
"Partijformatie en partijgroepering" (1945)
literatuur/documentatie
- K. Groen, "Johannes Schouten 1883-12 augustus 1958", in: Bene meritus. Bundel opstellen uit dankbaarheid opgedragen aan Doctor Johannes Schouten (Kampen, 1958)
- A.W. Abspoel, "Van Binnen- en Buitenhof" (1956), 56
- J. Wildschut, "Dr. Johannes Schouten, 1883-1963", in: Rotterdams Jaarboekje (1964), 224
- J.A. van Bennekom, "Dr. Jan Schouten. Een onverzettelijk Christen-politicus", in: C. Bremmer (red.), "Personen en momenten uit de geschiedenis van de Antirevolutionaire Partij" (1980)
- D.F.J. Bosscher, "Schouten, Johannes (1883-1963)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II, 503
- Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
- P.J. Oud, "Het Jongste Verleden", deel I, 27
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
collectie-Schouten, Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
ongehuwd
geboorteplaats en/of -datum
Vlaardingen, 25 februari 1854
beroep vader
haringvisser
geboorteplaats en/of -datum
Vlaardingen, 29 oktober 1860
broers en zusters
7 broers en 3 zusters (zelf de op één na oudste)
