Algemeene Bond (RKSP), RKSP
functie(s) in de periode 1925-1940: lid Tweede Kamer
Personalia
voornamen (roepnaam)
Hendrik Willem Evert
titulatuur en naam
Dr. H.W.E. Moller Hendrik Willem Evert
opmerkingen over de naam en/of titel
Achternaam oorspronkelijk Möller
geboorteplaats en -datum
Amsterdam, 8 november 1869
overlijdensplaats en -datum
Tilburg, 6 december 1940
levensbeschouwing
Rooms-Katholiek
Partij/stroming
partij(en)
RKSP (Roomsch-Katholieke Staatspartij)
Hoofdfuncties/beroepen
- leraar R.K. "Sint Willibrordus College" te Katwijk aan de Rijn, vanaf 1896
- leraar scholasticaat te Mariëndaal
- leraar R.K. "Sint Ignatius College" te Amsterdam, tot 1912
- privaatdocent Nederlandse taal en letterkunde, van 1907 tot 1934
- leraar geschiedenis en aardrijkskunde, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Amsterdam, van 1907 tot 1910
- leraar Nederlands en geschiedenis, Gemeentelijke Hogere Burgerschool te Amsterdam, van 1910 tot 1913
- privaatdocent Nederlandse literatuurgeschiedenis der zeventiende eeuw, Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 16 september 1910 tot 1911
- rector R.K. Leergangen te Amsterdam, sinds 1913 te 's-Hertogenbosch en vanaf 1918 te Tilburg, van 4 december 1912 tot 30 november 1920 (oprichter)
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 6 december 1940
- lid gemeenteraad van Tilburg, van 6 september 1927 tot 2 september 1935 (nam ontslag, ondanks zijn herverkiezing en nadat zijn geloofsbrieven al waren goedgekeurd)
- wethouder (van sociale zaken) van Tilburg, van 27 september 1929 tot 2 september 1935
- lid gemeenteraad van Tilburg, van 5 september 1939 tot 6 december 1940
Partijpolitieke functies
lijsttrekkerschappen
- lijstaanvoerder RKSP Tweede Kamerverkiezingen 1937 (kieskring Tilburg)
Nevenfuncties
- redacteur recensieblad "Lectuur", vanaf 1904
- redacteur "Geschiedkundige Bladen", van 1905 tot 1940
- redacteur "Boekenschouw", van 1906 tot 1940
- redacteur Tijdschrift voor Zielkunde en Opvoedingsleer (oprichter)
- voorzitter Vereniging "Ons Middelbaar Onderwijs" in Noord-Brabant, vanaf 1914 (door hem opgericht als "Ons Handelsonderwijs")
- secretaris-penningmeester dagelijks bestuur curatorium R.K. Leergangen
- redacteur tijdschift "Opvoeding en Onderwijs", vanaf februari 1908
- lid bestuur Bond van R.K. Leeszalen, vanaf 1916
- lid bestuur Psychologisch-Pedagogisch Instituut, R.K. Leergangen, omstreeks 1919
- bibliothecaris, boekerij R.K. Leergangen, omstreeks 1919
- redacteur "Tijdschrift voor Taal en Letteren", vanaf 1918
- redacteur "Historisch Tijdschrift", van 1921 tot 1940
- hoofdredacteur "Roeping, Maandschrift voor schoonheid", vanaf 1 oktober 1922 (oprichter)
- lid kerkbestuur parochie H. Margarita Maria
- lid hoofdbestuur ANV (Algemeen Nederlandsch Verbond), omstreeks 1926 en nog in 1938
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk VI (Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen) 1937 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk VI (Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen) 1939 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
Opleiding
voortgezet onderwijs
- Latijns klein-seminarie (Orde van de Jezuïten) te Culemborg, vanaf 1889
hoger beroepsonderwijs
- wijsgerige en natuurwetenschappelijke studie te Velp en Oudenbosch (bij de Jesuïeten), tot 1900
academische studie
- letteren (gepromoveerd op dissertatie), Gemeentelijke Universiteit te Amsterdam, van 1900 tot 24 januari 1907
Activiteiten
als parlementariër
- Was onderwijswoordvoerder der RKSP-fractie. Hield zich ook bezig met ambtenarenzaken en koloniale zaken.
- Interpelleerde in 1926 minister De Geer over de classificatie van de gemeenten zoals die was neergelegd in het Bezoldigingsbesluit voor Burgerlijke Ambtenaren
- Verdedigde in 1934 namens de minderheid van zijn fractie de door minister Marchant voorgestelde spellingsvereenvoudiging
- Door aanneming in 1938 (met 47 tegen 46 stemmen) van een door hem ingediend amendement op de begroting van O.K. en W. 1939 sprak een meerderheid van de Tweede Kamer zich uit voor het principe van de subsidiëring van het bijzonder hoger onderwijs (1 december 1938)
opvallend stemgedrag
- In 1926 stemden hij en Veraart als enigen van hun fractie tegen een wetsvoorstel tot verlaging van de successierechten
- Behoorde in 1926 tot de vijf katholieken die tegen het wetsvoorstel tot goedkeuring van het Verdrag met België stemden
- In 1928 stemden hij en Veraart als enigen van hun fractie tegen het wetsvoorstel Voorzieningen tegen besmettelijke ziekten
- Behoorde in 1932 tot de acht leden van zijn fractie die tegen een wetsvoorstel stemden over verlaging van uitkeringen aan gemeenten en provincies, ten einde tot salarisverlaging van hun ambtenaren te komen
- Behoorde in 1935 tot de minderheid van zijn fractie die tegen een (onaanvaardbaar verklaard, en aangenomen) amendement-Suring stemde over beperking van de bevoegdheid van de regering om in te grijpen in ambtenarensalarissen (lagere overheid)
Wetenswaardigheden
uit de privésfeer
- Was geheelonthouder en esperantist
- Sprak op Vlaamse congressen. Pleitte krachtig voor culturele verbondenheid tussen Vlaanderen en Nederland.
- Stapte in 1920 op bij de R.K. Leergangen na een conflict met het curatorium
- Zijn (tweede) zoon Lodewijk sneuvelde op 10 mei 1940 bij de verdediging van de vliegbasis in Valkenburg (Z.H.). Zijn andere zoon was in 1915 overleden.
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
- A.B. de B (pseudoniem)
- dr. Paul van Noordhorn (pseudoniem), van 1910 tot 1913
- A. van Wijk (pseudoniem), 1910
- H. van Damme Gotiese (pseudoniem), 1913
woonplaats(en)/adres(sen)
- Amsterdam
- 's-Hertogenbosch, van 1913 tot 1918
- Tilburg, vanaf 1918
ridderorden
- Officier in de Orde van Oranje-Nassau, 30 augustus 1928
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 25 augustus 1933
buitenlandse onderscheidingen
Ridder in de Orde van H. Gregorius de Grote, 21 juni 1928
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
- lid Orde der Jesuïten (enige jaren)
- lid studentenvereniging "Geloof en Wetenschap"
- lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, omstreeks 1914
- lid Verbond "Sint Michaël" (de democratische richting in de RKSP)
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "Vondel's Heerlijckheit der Kercke" (dissertatie, 1907)
- verschillende studies over Vondel
- "Alle de werken van Jan van Ruusbroec, de wonderbare, in nieuwere taal overgezet" (1914)
literatuur/documentatie
- Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
- H. van der Hoeven, "Möller, Hendrik Willem Evert (1869-1940)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 333
- H.H. Knippenberg, "H.W.E. Moller" (1952)
- A.H.M. van Schaik, "Dr. Hendrik Moller, 1869-1940. Een ongemakkelijk initiator van onderwijs en cultuur in Noord-Brabant" (1988)
publicaties over en van letterkundigen
biografie
archivalia
archief-Moller, KDC Nijmegen
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Amsterdam, 10 juli 1902
echtgeno(o)t(e)/partner
A.E.Th. Bourgonjon, Alice Elisa Theonia
beroep echtgeno(o)t(e)/partner
Gent, 28 september 1873
kinderen
2 zonen en 5 dochters (oudste zoon stierf op 11-jarige leeftijd)
vader
E. Möller, Evert
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 20 februari 1843
beroep vader
- opzichter in de bouw
- makelaar en aannemer
moeder
A. Bruine de Bruin, Alida
geboorteplaats en/of -datum
Amsterdam, 10 oktober 1843
