ARP
functie(s) in de periode 1918-1948: lid Tweede Kamer
Personalia
voornamen (roepnaam)
Christiaan (Chris)
titulatuur en naam
Ch. Smeenk Christiaan (Chris)
wijziging in naam en/of titulatuur
Ch. Smeenk zich noemende Johan Lubbers (in zijn lagereschooltijd)
geboorteplaats en -datum
Zevenaar, 10 december 1880
overlijdensplaats en -datum
Arnhem, 17 juli 1964
levensbeschouwing
Gereformeerd
Partij/stroming
partij(en)
ARP (Anti-Revolutionaire Partij)
Hoofdfuncties/beroepen
- klerk kantongerecht te Zevenaar, van 1892 tot 1895
- kantoorbediende wijnhandel te Arnhem, van 1895 tot 1903
- redacteur dagblad "De Rotterdammer", van 1 mei 1903 tot 1907
- hoofdredacteur antirevolutionaire dagblad "De Vrije Westfries", van 1907 tot 1909
- hoofdredacteur "Arnhemsch Dagblad", van 1 mei 1909 tot 1 mei 1915 (ontslagen wegens zijn inzet voor de christelijk-sociale beweging)
- plaatsvervangend hoofdredacteur Christelijk Sociaal weekblad "Patrimonium", van november 1911 tot januari 1912
- hoofdredacteur Christelijk Sociaal Weekblad "Patrimonium", van 2 mei 1912 tot 21 april 1955
- lid gemeenteraad van Arnhem, van 25 oktober 1915 tot 1 september 1941
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 27 juli 1948
- wethouder (van sociale zaken, later financiën) van Arnhem, van 4 september 1923 tot maart 1933
- lid Provinciale Staten van Gelderland, van 7 juli 1931 tot 1 september 1941
- waarnemend voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 9 november 1937 tot 12 november 1937 (na de ontslagname van Aalberse)
- wethouder van Arnhem, van 19 mei 1940 tot 30 juni 1941 (tot november 1940 waarnemend voor M. Rademakers)
- lid tijdelijke gemeenteraad van Arnhem, van 20 november 1945 tot 3 september 1946
- lid gemeenteraad van Arnhem, van 3 september 1946 tot 4 september 1962
gevangenschap/internering
- geïnterneerd polizeiliches durchgangslager te Schoorl, van 30 juni 1941 tot augustus 1941
- geïnterneerd gijzelaarskamp te Buchenwald, van augustus 1941 tot november 1941
- geïnterneerd gijzelaarskamp te Haaren, van november 1941 tot mei 1942
- geïnterneerd gijzelaarskamp te Sint Michielsgestel, van mei 1942 tot 19 juli 1942
Partijpolitieke functies
overzicht
- lid provinciale comité ARP in Gelderland
- lid Centraal Comité van ARP-kiesverenigingen, van 1918 tot 1932
- lid redactie "Nederland en Oranje", Officieel orgaan van den Bond van Anti-Revolutionaire Propaganda-clubs in Nederland, van april 1920 tot september 1923
- voorzitter redactie antirevolutionair volksblad "Nederland Waakzaam", vanaf 1936
- lid sociaal-economische commissie ARP, vanaf augustus 1945
lijsttrekkerschappen
- lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1922 (in de kieskringen Amsterdam en Den Helder)
- lijstaanvoerder ARP Tweede Kamerverkiezingen 1929 (in de kieskring Amsterdam)
Nevenfuncties
- secretaris Nederlandse Vereeniging van Christelijke Kantoor- en Handelsbedienden, afdeling Arnhem, vanaf 1899
- medewerker weekblad "De Merwebode", van 1901 tot 1903
- medewerker "De Graafschapper" (omstreeks 1901)
- redacteur CNV-bondsorgaan "De Gids", van juni 1915 tot 1918
- voorzitter Permanente Commissie van CNV, Patrimonium, CNWB, Nederlandsch Luthersch Werkliedenverbond, Bureau voor R.K. Vakorganisaties en Federatie van R.K. Werkliedenvereningen, vanaf september 1915
- lid Centrale Commissie voor de Statistiek, omstreeks 1919
- lid dagelijks bestuur CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond), van 1919 tot 1921
- lid Staatscommissie inzake het Socialisatie-vraagstuk (Staatscommissie-Nolens), van 11 maart 1920 tot 2 april 1927
- lid algemeen bestuur CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond), van 1921 tot 1924
- tweede voorzitter algemeen bestuur CNV (Christelijk Nationaal Vakverbond), tot 1924
- lid Raad van Commissarissen PGEM (Provinciale Gelderse Electricteitsmaatschappij)
- lid bestuur Christelijk Lyceum te Arnhem
- ouderling Gereformeerde Kerk
- medewerker dagblad "De Standaard"
- lid bestuur Gereformeerde Vereeniging voor Drankbestrijding
- voorzitter Christelijke Vereniging voor Beroepskeuze
- lid bestuur Christelijke Psychologische Centrale voor School en Beroep
- lid bestuur Christelijk Filmcomité
- lid bestuur Middernachtzending
- voorzitter Christelijk Sociaal Verbond "Patrimonium", van september 1927 tot 21 mei 1953
- lid bestuur PCAI (Protestants-Christelijke Arbeiders Internationale), van 1928 tot 1929
- voorzitter PCAI (Protestants-Christelijke Arbeiders Internationale), vanaf 1929
- lid Commissie van Toezicht, bedoeld in art. 120 der Ziektewet, omstreeks 1938 (en nog in 1946)
- lid Hoge Raad van Arbeid, vanaf 1939
- lid Staatscommissie sociale verzekering kleine zelfstandigen (Staatscommissie-Van Bruggen), van 17 april 1940 tot september 1942
afgeleide functies, presidia etc.
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk IV (Justitie) (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (voor 1933)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken) (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (voor 1934)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk X (Landbouw, Handel en Nijverheid) (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (voor 1935)
- voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken) (Tweede Kamer der Staten-Generaal) (voor 1937)
- lid Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 23 september 1937 tot 27 juli 1948
- voorzitter Commissie van Rapporteurs voor de ontwerp-wet inzake de kinderbijslagverzekering (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van december 1938 tot juni 1939
- voorzitter begrotingscommissie voor Buitenlandse Zaken (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 12 december 1945 tot 3 juni 1946
comités van aanbeveling, erefuncties etc.
- erevoorzitter Nederlandse Vereeniging van Christelijke Kantoor- en Handelsbedienden
- erevoorzitter Christelijk Sociaal Verbond "Patrimonium", vanaf 21 mei 1953
Opleiding
primair onderwijs
- Openbare lagere school te Westervoort, tot 1892
cursussen
- privélessen boekhouden
- privélessen talen
Activiteiten
als parlementariër
- Sprak in de Tweede Kamer onder meer over financiën, economische zaken, PTT- en waterstaatsaangelegenheden, sociale zaken en buitenlandse zaken
- Bracht in 1928 samen met A.N. Fleskens (RKSP) een initiatiefwet tot stand inzake het heffen van invoerrechten op klompen
- Interpelleerde in 1937 samen met W.C. Wendelaar (LSP) minister Gelissen over de sluiting van het bakkersbedrijf in Amsterdam en Rotterdam
- Was in 1947 samen met A. Stapelkamp woordvoerder van de ARP-fractie bij de behandeling van het wetsvoorstel Noodwet Ouderdomsvoorziening
opvallend stemgedrag
- In 1919 stemden hij en Rutgers als enigen van hun fractie vóór het initiatiefvoorstel-Marchant inzake het actief vrouwenkiesrecht
- Behoorde in 1920 tot de drie leden van zijn fractie die vóór het (verworpen) wetsvoorstel Inrichting van de Postchèque- en girodienst tot staatsgirobedrijf stemden
- In 1921 stemden hij en Schouten als enigen van hun fractie vóór het wetsontwerp herziening van de Leerplichtwet (invoering zevende leerjaar)
- Stemde in 1921 als enige van zijn fractie vóór een wetsvoorstel over wijziging van de rijksuitkering aan de gemeenten
- Stemde in 1922 als enige van zijn fractie bij de eerste lezing vóór de voorstellen tot wijziging van de hoofdstukken III (Staten-Generaal) en IV (Provinciale Staten en gemeentebesturen) van de Grondwet
- Stemde in 1923 als enige van zijn fractie tegen een wetsvoorstel tot wijziging van de Huurcommissiewet en Huuropzeggingswet, o.a. over geleidelijke opheffing van de huurcommissies
- Stemde in 1923 als enige van zijn fractie vóór een (verworpen) initiatiefwetsvoorstel-Bakker-Nort over het zogenaamde zusterpensioen (pensioen voor bij broer inwonende ongehuwde zuster)
- In 1925 stemde hij als enige van zijn fractie vóór een (verworpen) initiatiefwetsvoorstel-Van der Waerden over een onderzoek door de Staatscommissie inzake socialisatie naar kartelvorming
- Behoorde in 1925 tot de drie leden van zijn fractie die tegen het initiatiefwetsvoorstel-Westerman over Franse les in het lager onderwijs stemden
- Stemde in 1930 als enige van zijn fractie vóór de ontwerp-Wet op de arbeidsbemiddeling
- In 1930 stemden hij en Schouten als enigen van hun fractie vóór de nieuwe Pachtwet
- Behoorde in 1936 tot de vijf leden van zijn fractie die vóór het verworpen artikel 1 stemden van twee wetsvoorstellen tot verlaging van vaste lasten. De verwerping (55 tegen 37 stemmen) was reden voor minister Oud om de wetsvoorstellen in te trekken.
- Behoorde in 1938 tot de vijf leden van zijn fractie die tegen een (aangenomen) amendement-De Geer stemden, waardoor verhoging van het invoertarief ook mogelijk werd ter bescherming van Nederlandse bedrijven
Wetenswaardigheden
algemeen
- Nam begin 1933 ontslag als wethouder van Arnhem, omdat die functie niet langer met zijn andere werkzaamheden te combineren was
- Werd in september en november 1937, september 1938 en 1939 en november 1945 als tweede op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet
- Werd in juni en september 1946 en september 1947 als derde op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet
uit de privésfeer
- Een zoon van hem was gehuwd met een dochter van J. Douwes, Eerste Kamerlid en wethouder
- Zijn moeder overleed op jonge leeftijd. Hij werd opgevoed door het echtpaar Lubbers, neef en nicht van zijn vader, in Westervoort. Zijn pleegouders overleden toen hij vijftien jaar oud was.
anekdotes en citaten
- Op een partijvergadering hoorde hij partijgenoten eens over hem zeggen: "Ja, die vent is rood, maar je kunt er niets van zeggen, want hij spreekt uit de bijbel".
- In de Arnhemse gemeenteraad werd over hem gezegd, dat hij in de gemeenteraad was geboren
verkiezingen
- Werd in 1913 in het district 's-Gravenhage I na herstemming verslagen door K. ter Laan (sdap)
pseudoniemen, bij-, koos- en schuilnamen
"Rooie Smeenk"
woonplaats(en)/adres(sen)
- Zevenaar, van 10 december 1880 tot 1895
- Arnhem, vanaf 1895
- Enkhuizen, van 1907 tot 1909
- Arnhem, vanaf 1909
- Arnhem, Eusebiusplein 16, omstreeks 1938
- Arnhem, Huyghenslaan 75, omstreeks 1947 (nog in 1955)
ridderorden
- Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, 30 augustus 1921
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 31 augustus 1927
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "De tariefwet" (1913)
- "Voor het sociale leven : handboek ten dienste van de christelijke vakorganisatie en de algem. arbeidersbeweging" (1914)
- "Een held in volle wapenrusting: A.S. Talma en zijn arbeid" (met P. van Vliet jr., 1916)
- "De revolutionnaire "totaal-staat": fascisme en nationaal-socialisme" (1933)
- "Christelijk-sociale beginselen" (1934-1936)
- "Praeadviezen over het onderwerp: Steunverleening aan nieuwe groepen van behoeftigen" (1935)
- "De sociale denkbeelden van Dr. A. Kuyper " (1937)
- "Isolement ook thans?" (1946)
- "Onze volksvrijheden : de hoofdbeginselen der Nederlandsche grondwet" (1946)
- "In Kuyper's lijn : de Antirevolutionaire Partij en het socialisme" (1947)
- "Het volk ten baat. De geschiedenis van de A.R. partij" (met J.A. de Wilde, 1949)
- "Plaatselijke keuze" (1950)
- "De Antirevolutionaire Partij en de sociaal-economische politiek" (1955)
- "De ontwikkeling der maatschappij : sociaal-economische geschiedenis" (1955)
- vele pamfletten en geschriften, met name over politiek en sociaal beleid
literatuur/documentatie
- H. Baas, "Smeenk, Christiaan", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel II, 148
- Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938)
- P.E. Werkman, "Christiaan Smeenk. Arbeidersvoorman, journalis, politicus", in: P.E. Werkman en R. van der Woude (red.), "Wie in de politiek gaat, is weg? Protestantse politici en de christelijk-sociale beweging" (2009), 201-235
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
- gehuwd te Arnhem, 23 oktober 1903 (echtgenote overleden 16 juni 1950)
- gehuwd (tweede huwelijk) te Arnhem, 24 augustus 1951
echtgeno(o)t(e)/partner
E.M. Kleinhout, Everdina Maria
2e echtgeno(o)t(e)/partner
Th.J.M.G. Smeenk, Theodora Johanna Maria Gijsberta (Dora) (zijn achternicht)
kinderen
2 zoons (uit eerste huwelijk)
vader
B.D. Smeenk, Bernard Daniël
geboorteplaats en/of -datum
Zevenaar, 12 november 1844
beroep vader
- landarbeider
- eigenaar van een klein boerenbedrijf
moeder
A.J. van Beek, Antonia Johanna
geboorteplaats en/of -datum
Brummen, 6 februari 1846
beroep grootvader (vaderskant)
landarbeider
beroep grootvader (moederskant)
- landbouwer
- timmerman-aannemer
