A.H. (Adriaan) Gerhard

A.H. Gerhard
bron: Onze Afgevaardigden

'De rode bovenmeester'. Vrijdenker en onderwijsspecialist van de SDAP. Zoon van een kleermaker die tot de eerste vakbondsleiders behoorde. Werd al op zijn 24ste hoofd van een school in Amsterdam. Was in 1894 medeoprichter van de SDAP, maar sloot zich pas drie jaar later bij die partij aan. Kwam in 1913 voor een Amsterdams district in de Tweede Kamer en werd een alom gewaardeerde onderwijswoordvoerder, naar wie graag geluisterd werd. Sprak met een onvervalst Amsterdams accent. Vanaf 1916 tevens gedeputeerde van Noord-Holland. Speelde een belangrijke rol in de vrijdenkersvereniging 'De Dageraad'. Keerde zich tegen materialisme en vond religie een belangrijke waarde voor de mensheid.

SDAP
functie(s) in de periode 1913-1931: lid Tweede Kamer

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Partijpolitieke functies
  5. Nevenfuncties
  6. Opleiding
  7. Activiteiten
  8. Wetenswaardigheden
  9. Publicaties van/over
  10. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Adrien Henri (Adriaan)

titulatuur en naam

A.H. Gerhard Adrien Henri (Adriaan)

geboorteplaats en -datum

Lausanne (Zwitserland), 7 april 1858

overlijdensplaats en -datum

Bakkum (gem. Castricum), 3 juli 1948

begraafplaats en -datum

Driehuis-Westerveld, 8 juli 1948 (crematie)

levensbeschouwing

geen godsdienst

Partij/stroming

partij(en)

  • liberaal (lid Liberale kiesvereeniging "Burgerpligt")
  • SDB (Sociaal-Democratische Bond), vanaf 1880
  • Radicale Bond
  • SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), vanaf 1897

Hoofdfuncties/beroepen

  • onderwijzer te Amsterdam, van 15 juni 1876 tot 1 september 1882
  • hoofd Openbare lagere school, nummer 32 te Amsterdam, van 1 september 1882 tot september 1913
  • lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 1 juli 1913 tot 2 juli 1935 (1913-1919 voor het kiesdistrict Amsterdam V)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 15 september 1931 (1913-1918 voor het kiesdistrict Amsterdam II)
  • lid Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, van 5 juli 1916 tot 2 juli 1935

Partijpolitieke functies

lijsttrekkerschappen

  • lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1929 (kieskring Amsterdam)

Nevenfuncties

  • redacteur vrijdenkers-orgaan "De Dageraad", van 1888 tot 1898
  • redacteur vrijdenkers-orgaan "De Vrije Gedachte", vanaf 1898
  • medewerker "Groninger Weekblad"
  • redacteur "Radicaal Weekblad"
  • voorzitter bestuur vereniging "De Unie"
  • lid hoofdbestuur Vereeniging voor lijkverbranding, omstreeks 1901
  • voorzitter Weezenkas
  • redacteur tijdschrift "Opvoeding en Moraal", vanaf 1914
  • lid/secretaris Staatscommissie onderzoek naar hetgeen geschiedt t.b.v. der ontwikkeling van jeugdige personen (Staatscommissie-Van Wijnbergen), vanaf 1917 (nog in 1919)
  • redacteur tijdschrift "Volksopvoeding", vanaf 1919
  • voorzitter Volksuniversiteit
  • lid Staatscommissie inzake het alcoholvraagstuk (Staatscommissie-Van der Lande), vanaf maart 1919
  • lid algemene commissie van advies inzake de lichamelijke opvoeding, van 1919 tot 1931
  • lid Centrale Jeugdraad, omstreeks 1920 tot 1931
  • lid bestuur IvAO (Instituut voor Arbeidersontwikkeling), vanaf 1924
  • lid Staatscommissie inzake een minder kostbare toepassing van het stelsel der financiële gelijkstelling bij het lager onderwijs (Staatscommissie-Rutgers), van 1926 tot december 1930
  • voorzitter Commissie van bestuur Provinciale Ziekenhuizen te Bakkum en Medemblik, omstreeks 1927

afgeleide functies, presidia etc.

  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1923 tot september 1923
  • voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken en Landbouw) 1928 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van mei 1928 tot september 1928
  • voorzitter begrotingscommissie voor hoofdstuk V (Binnenlandse Zaken en Landbouw) 1930 (Tweede Kamer der Staten-Generaal)

Opleiding

voortgezet onderwijs

  • onderwijzersopleiding Rijksnormaalschool te Hoorn, van 1872 tot 1876
  • hoofdakte, 1882

Activiteiten

als parlementariër

  • Was onderwijswoordvoerder van de SDAP-fractie in de Tweede Kamer
  • Interpelleerde in 1924 minister Ruijs de Beerenbrouck over het Bezoldigingsbesluit inzake de ambtenarensalariëring
  • Interpelleerde in 1929 minister Waszink over de schoolkwestie te Murmerwoude

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Richtte in 1894 samen met elf anderen de SDAP op
  • Was in 1913 tegenstander van regeringsdeelname door de SDAP

uit de privésfeer

  • Medeoprichter van de vereniging "De Radicale Kas" te Amsterdam
  • In januari 1888 medeoprichter radicale kiesvereeniging te Amsterdam

verkiezingen

  • Versloeg in 1913 bij een naverkiezing in het district Amsterdam II J.R. Snoeck Henkemans (chu). De verkiezingen waren nodig, omdat Mendels voor het district Schoterland had geopteerd.
  • Versloeg in 1917 dr. Z. Kamerling (anti-grondwetsherzieningscomité) na herstemming

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Zwitserland, tot 1860
  • Amsterdam, vanaf 1860
  • Laren (NH), omstreeks 1913
  • Heemstede, Bosch- en Hovenstraat 5, omstreeks 1916 (nog in 1918)
  • Amsterdam, Joh.M. Coenenstraat 8-I, omstreeks 1924 (nog in 1928)

ridderorden

Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 1 april 1948

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

  • lid Vrijdenkersvereeniging "De Dageraad", vanaf 1883
  • lid vereniging "Ons Huis" te Amsterdam

militaire dienst

  • dienstplichtig militair, vanaf 1878

Publicaties van/over

lijst van publicaties

  • "De school, de onderwijzer en de maatschappij" (1893)
  • "Zedelijke opvoeding zonder geloofsdogma" (1904)
  • "De Dageraad: geschiedenis, herinneringen en beschouwingen, 1856-1906" (red., 1906)
  • "Vroomheid" (1908)
  • "Waar zijn en waarheid spreken: opmerkingen over de opvoeding van den waarheidszin" (1910)"
  • "De godsdienst gehandhaafd door de wetenschap" (samen met A.H. de Hartog, 1913)
  • "Sociaal sprookje" (1914)
  • "Proletarische wetenschap" (1917)
  • "De toekomst van ons volksonderwijs" (met Ph.A. Kohnstamm en P.A. Diels, 1923-1931)

literatuur/documentatie

  • P. Spigt (red.), "A.H. Gerhard, vrijdenker, socialist en opvoeder" (Amsterdam, 1949)
  • J. Slangen, "Gerhard, Adrien Henri (1858-1948)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel VI (elektronische versie)
  • A.F. Mellink, "Gerhard, Adrien Henri", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel II, 46
  • J. Groos, "A.H. Gerhard, een meester: Een samenvatting van zijn ideeën" (z.p. 1994)
  • Onze Afgevaardigden, 1913

Biografisch Woordenboek(en)

  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
  • biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

archivalia

archief-Gerhard, IISG

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

  • gehuwd te Amsterdam, 20 oktober 1881 (echtgenote overleden 12 oktober 1918)
  • gehuwd (tweede huwelijk) te Amsterdam, 31 juli 1924

echtgeno(o)t(e)/partner

H.W. Beeking, Hendrika Wilhelmina

2e echtgeno(o)t(e)/partner

M. Brandon, Marianne

kinderen

1 zoon en 1 dochter (uit eerste huwelijk)

vader

H. Gerhard, Hendrik

geboorteplaats en/of -datum

Delft, 11 juni 1829

beroep vader

  • kleermaker
  • vakbondsbestuurder

moeder

S. Stehli, Susanna

geboorteplaats en/of -datum

Zwillikon bij Zurich (Zwitserland), 22 maart 1834

beroep moeder

dienstbode

broers en zusters

4 broers en 5 zusters (zelf oudste zoon)

beroep grootvader (vaderskant)

kleermaker